Küresel boyutta ve stratejik düzlemde uluslararası/devletlerarası ilişkiler tablosu şöyledir:

Küresel güç dengesi değişiyor; ABD hegemonyası zayıflıyor, Çin’in ağırlığı artıyor; Atlantik sistemi zayıflıyor, Asya-Pasifik yükseliyor. Kurallarını ABD’nin yazdığı düzen değişiyor, tek kutuplu dünyanın yerini çok kutupluluk/merkezlilik alıyor.

İnişler-çıkışlar olacak ama stratejik düzlemde genel gidişat bu yöndedir. Devletler de bu gerçeği esas alarak konumlanmaya, pozisyon almaya başladı.

ABD’nin Geniş BMGK çağrısı

ABD de bu gerçeği görerek hareket ediyor artık. Değişimi engellemeye, kurallarını kendinin yazdığı düzeni olabildiğince sürdürmeye ama bu süremeyeceği için de değişimin içinde alabileceği en iyi pozisyonu almaya çalışıyor.

İşte BM Genel Kurulu’nda ABD Başkanı Joe Biden’ın “BM Güvenlik Konseyi’nin genişlemesini” savunması, bu pozisyon alma ihtiyacının gereğidir.

Şöyle diyor Biden: “BM Güvenlik Konseyi’nin daha kapsayıcı bir hale getirilmesi gerektiğini düşünüyorum ki böylece günümüz dünyasının ihtiyaçlarını daha iyi karşılayabilelim. ABD, Konseye hem daimi hem de geçici üye sayılarının artırılmasını destekliyor. Afrika, Latin Amerika ve Karayip ülkeleri için daimi üyelik fikrini uzun zamandır destekliyoruz” (AA, 21.9.2022).

Fransa’nın Geniş BMGK çağrısı

Benzer şekilde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da BM Genel Kurulu’ndaki konuşmasında “reform çağrısı” yaptı; BM Güvenlik Konseyi’nin yeni üyeler kabul etmesini, temsil kabiliyetinin daha kapsamlı olmasını ve belli konularda veto hakkının sınırlandırılmasını talep etti (AA, 21.9.2022).

Macron konuşmasında ayrıca dünyada yeni bir bölünme riski bulunduğunu, bölünmeyi reddettiğini, bölünme girişiminin ABD ile Çin arasındaki gerilimi artırdığını savundu.

Rusya’nın Geniş BMGK önerisi

ABD ve Fransa’dan önce, Rusya da BM Güvenlik Konseyi’nin genişletilmesi çağrısında bulunmuştu. Temmuz ayındaki BM Genel Kurulu sırasında Rusya Federasyonu’nun BM Daimi Temsilci Yardımcısı Dmitry Polinsky, Moskova’nın görüşünü şu şekilde açıklamıştı: “BMGK üyeliğinin genişletilmesini destekliyoruz. Batılı ülkeler konseyde gereğinden fazla temsil ediliyor. Konseyin Asya ve Latin Amerika ülkeleri ve hepsinden öte tarihi bir adaletsizliğe uğrayan Afrika adına genişletilmesi için çağrıda bulunuyoruz.” (TRT Haber, 21.7.2022).

ABD’nin G11 Önerisi

Tartışma sadece BM Güvenlik Konseyi üzerinden yürümüyor, G’ler düzeyinde de sürüyor. Örneğin Eski ABD Başkanı Donald Trump, “G7’nin, dünyada olanları düzgün bir şekilde temsil ettiğini hissetmiyorum. Bu ülkeler grubu, miadını doldurdu. Gruba, Rusya, Hindistan, Güney Kore ve Avustralya’nın da eklenmesini istiyoruz” (31.5.2020) demişti.

Trump böylece Rusya ve Hindistan’ı Batı kampına eklemleyerek Çin’i yalnızlaştırmak istemişti. İngiltere ise buna karşı çıkmış, Rusya hariç ABD’nin önerisine katılarak D10, yani Demokratik Ortaklar Kulübü önermişti!

Rusya, Trump’ın Çin-Rusya işbirliğini hedef alan bu taktiğini görerek itiraz etmişti. Rusya Dışişleri Sözcüsü Zaharova özetle “G7’nin miadının dolduğu yaklaşımını kabul ettiklerini” belirterek G20’yi işaret etmişti: “Dünyanın sadece bir parçasının değil, tümünün önde gelen ekonomik büyüme ve siyasi etki merkezlerinin temsil edildiği G20 gibi etkili ve denenmiş bir format var” (2.6.2020).

Yeni düzenin işaretleri

Özetle, küresel güç mücadelesinde ağırlıklar değişiyor ve BM Güvenlik Konseyi, Dünya Ticaret Örgütü gibi kurumlar da bu değişime göre yeniden şekillenecek.

ABD ve İngiltere, Batı düzeninin egemenliğinin süremeyeceğini görerek, yeni düzen içinde iyi yer tutmaya, eşitler arasında önde olmaya çalışıyorlar.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
26 Eylül 2022

Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin, “kısmı seferberlik” ilan etti (Sputnik, 21.9.2022). Seferberliğin kapsamını ise Rusya Savunma Başkanı Sergey Şoygu açıkladı: 25 milyon yedek asker havuzundan sadece 300 bini çağrılacak, onun da ancak yüzde biri, yani üç bini cepheye gönderilecek (Sputnik, 21.9.2022).

Üç bin yedek askerin sahada bir değiştirici fonksiyonu olmayacağı ortada. Demek ki Putin’in seferberlik hamlesi bir askeri hamleden ziyade, bir siyasi hamledir.

Putin “bitirmeye” çalışıyor

Putin’in bu hamlesini anlamak için, Rusya’nın Ukrayna’nın bazı bölgelerinden geri çekilme kararı alması üzerine, Batı’nın bunu zafer nidalarıyla kutlayarak Ukrayna’ya “taarruz gazı” verdiği sürece bakmak gerekiyor.

Putin o geri çekilmeyi şöyle yorumlamıştı: “Bütün adımlarımız egemenliğin güçlendirilmesine yönelik. Bu birincisi. İkincisi ve en önemlisi ise askeri eylemler anlamında başladığımız bir şey yok, sadece bitirmeye çalışıyoruz” (Hazal Yalın, YDH, 9.9.2022).

Evet, Putin Rusya’nın egemenliğini güçlendirerek askeri eylemleri bitirmeye çalışıyor. Ancak ABD ise tersine bu savaşı uzatabilmenin peşinde. Çünkü savaşı uzattıkça, Almanya-Fransa ikilisinin “stratejik özerklik” arayışını gemleyip, Avrupa üzerindeki tahakkümünü sürdürebileceğini hesaplıyor.

Başında beri Ukrayna’da savaşın asıl taraflarının Rusya ile ABD olduğunu söylememiz bundandı. Nitekim Rusya Savunma Bakanı Şoygu da “kısmı seferberlik ilanı”nın kapsamını açıklarken bu gerçeğe işaret etti: “Sadece Ukrayna’yla değil, kolektif Batı’yla savaşıyoruz.”

Donetsk ve Lugansk’ta halkoylaması

Putin’in açıklamasından anladığımız şu: Rusya’nın egemenliğinin güçlenmesinin yolu, özel askeri operasyonla Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’nden ve Neo-Nazi taburlarından temizledikleri Donetsk ve Lugansk’ın bir halkoylamasıyla Rusya’ya katılmasıdır.

Nitekim her iki Halk Cumhuriyeti de 23-27 Eylül’de Rusya’ya katılım konusunda halkoylamasına gidecek.

ABD ve AB ise bu halkoylamasını bugünden “sahte” ilan ederek, sonucunu tanımayacaklarını duyurdu.

Putin ise “Referandumların (halkoylaması) yapılması için güvenlik koşullarının sağlanması ve insanların iradelerini ortaya koyabilmesi adına her şeyi yapacağız” diyor.

Üç kararlılık

İşte Putin’in “kısmi seferberlik” ilanı, esas olarak Donetsk ve Lugansk’ın Rusya’ya katılım referandumunu sağlama alma hamlesi gibi görünüyor…

Putin bu hamlesiyle üç konuda kararlılık ilan ediyor:

1) Donestk ve Lugansk Halk Cumhuriyetleri’nde halk oylaması yapılacak.

2) Donetsk ve Lugansk Rusya’ya katılacak.

3) Ukrayna’dan Rusya toprakları olacak Donetsk ve Lugansk’a saldırı olması halinde, Rusya savaşı büyütecek.

İki uyarı bir mesaj

Putin “kısmi seferberlik” ilanıyla “kolektif Batı”ya da iki uyarı, bir mesaj veriyor. “Toprak bütünlüğümüz tehdit edilirse Rusya mevcut tüm yolları kullanacak, bu bir blöf değil” diyen Putin:

1) Ukrayna’yı ateşe süren ve savaşı uzatabilmek için bu ülkeye silah yığmayı artıran ABD’yi uyarıyor.

2) Ukrayna krizinin en aktif kışkırtıcısı konumundaki İngiltere’yi uyarıyor.

3) Almanya ve Fransa’ya da şu mesajı veriyor: İki ülke, kara kıştan önce Ukrayna’yı barış masasına oturtmaya zorlamalı.

Kısacası Putin, egemenliği güçlendirmenin yolu gördüğü askeri hedeflerin kazanılmasının ardından savaşı bitirmeye çalışıyor ve uzatmak isteyenleri de “o zaman daha büyük savaş” diyerek uyarıyor.

Sonuç olarak top ABD’nin kucağında görünüyor…

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
22 Eylül 2022

21. yüzyılın devletlerarası ilişkiler düzlemindeki en önemli çelişmesi Atlantik ile Asya-Pasifik çelişmesidir. ABD, kurallarını kendisinin belirlediği 20. yüzyıl düzeninin sürebilmesi için Asya-Pasifik’i hedef almış durumda.

Rusya’nın başından itibaren Ukrayna’ya müdahaleyi “savaşı önleyen savaş” diye nitelemesi, tam da bu nedenleydi. Çünkü Rusya müdahale etmese, bir büyük NATO kuşatmasıyla boğulmaya zorlanacaktı. Putin, kuşatmayı Ukrayna’dan yarmış oldu.

Atlantik medyası her ne kadar sanki Rusya Ukrayna’ya müdahale ettiği için NATO tepki olarak genişliyor diye sunmaya çalışsa da, gerçek tersidir. Örneğin NATO Askeri Komite Başkanı Amiral Rob Bauer geçen günlerde bu gerçeği ortaya koydu: Estonya ziyareti sırasında, NATO’nun birkaç yıl önce Rusya’ya karşı yeniden genişlemek üzere planlama yaptığını söyledi.

Yani NATO, artık belgeleri de ortaya çıktığı üzere, söz verdiği halde 1999’dan bu yana dalga dalga Rusya’ya karşı genişlemektedir.

ABD’nin Karadeniz’i cepheleştirme planı

Gerçi Atlantik medyasına rağmen, görmek isteyenler için ortada pek çok veri vardı. Örneğin Rusya’nın Ukrayna’ya 24 Şubat 2021’deki müdahalesinden önce, 14 Haziran 2021’deki NATO zirvesinde, Karadeniz’in Rusya’ya karşı cepheleştirilmesi ve bu amaçla Ukrayna ile Gürcistan’ın NATO üssüne dönüştürülmesi gayet açık olarak zirve bildirisine işaretlenmişti. Hatta o zamana kadar da NATO üyelerinin Ukrayna ve Gürcistan’la askeri ilişkilerini geliştirmesi istenmişti.

Nitekim ABD’nin Rusya’nın “güvenlik garantileri talebine” yanıt vermeyerek Ukrayna krizini büyüttüğü günlerde, Washington, eski piyonu Saakaşvili’yi Gürcistan’a göndererek bir iç ayaklanma, ardından da Ukrayna’yla eş zamanlı bir Gürcistan cephesi açmayı planlıyordu.

ABD’nin Avrasya’yı bölme hedefi

Özetle ABD, Atlantik düzenini sürdürebilmek için Asya-Pasifik’e karşı “çifte sınırlama” stratejisi uyguluyor. Hem Rusya’yı hem de Çin’i çevrelemeye çalışıyor.

ABD böylece enerji-politik zeminde Avrasyalaşma eğilimi taşıyan Avrupa’yı yeniden bölüp, Almanya-Fransa ikilisinin “stratejik özerklik” arayışına gem vurmayı, ardından da Avrupa üzerindeki hegemonyasını sağlamlaştırarak Asya-Pasifik’e karşı Trans-Atlantik ittifakını harekete geçirmeyi hesaplıyor.

İşte NATO’nun 28 Haziran 2022 tarihli Madrid Zirvesi’nde kabul ettiği “2030 kavramı (konsepti)” o hedefin gereğiydi: ABD, NATO’ya Rusya’yı “doğrudan tehdit”, Çin’i de “stratejik rakip” ilan ettirmişti.

Özetle emperyalist ABD, uzun zamandır Çin-Rusya ikilisine karşı stratejik planlamalar yapıyordu. Bunu da adım adım resmî belgelere taşımış oldu. İnsanlığın önündeki en önemli sorun ise ABD’nin emperyalist çıkarları için dünyayı ateşe atabileceği olasılığıdır.

Kuşak ve Yol – Büyük Avrasya Ortaklığı

İşte Kuşak ve Yol İnisiyatifi, pratikte ABD’nin bu büyük kuşatma girişimini engelleyecek dünya tarihinin gördüğü en büyük işbirliği modelidir. Asya, Avrupa ve Kuzey/Doğu Afrika arasında ekonomik entegrasyon planlayan bu modeli inceleyerek, Kuşak ve Yol’un küresel problemler karşısında nasıl çözüm yolu olabileceğini araştırdım. Ortaya Kuşak ve Yol – Büyük Avrasya Ortaklığı isimli son kitabım çıktı.

Kırmızı Kedi Yayınevi tarafından basılan bu 11. kitabımda üç temel tezi tartışıyorum:

1. Tez: Kuşak ve Yol İnisiyatifi, Asya, Avrupa ve Kuzey/Doğu Afrika arasında yeni tip ve gelişmiş türden bir işbirliği modeli oluşturarak, Büyük Avrasya Ortaklığı’nı inşa edecektir.

2. Tez: Kuşak ve Yol İnisiyatifi, en geniş coğrafyada en geniş işbirliğini oluşturarak, ABD saldırganlığı karşısında en geçerli caydırıcılığı yükseltecektir.

3. Tez: Kuşak ve Yol İnisiyatifi, “birlikte kalkınma” eksenli olarak rotaları üzerindeki sorunları çözecek, komşuluk ilişkilerini geliştirecek ve bölgesel barış projelerini hayata geçirecektir.

Bu tezleri, siz okurların da tartışarak derinleştirmesi ve geliştirmesi dileğiyle…

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
19 Eylül 2022

Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) Semerkant Zirvesi, Türkiye açısından da, Asya açısından da, küresel güç mücadelesi açısından da tarihi bir zirve oldu.

Türkiye açısından bir başlangıç oldu: Türkiye, 2012 yılında Şanghay İşbirliği Örgütü’nün Diyalog Ortağı Statüsünü almıştı. Diyalog ortakları, karar alma ve imza atma yetkileri olmasa da, toplantılara katılabiliyordu. Ancak Türkiye o statüyü aldığından beri hiçbir zaman ŞİÖ zirvelerine cumhurbaşkanı düzeyinde katılmamıştı. Erdoğan’ın 10 yıl sonra 2022’de Semerkant Zirvesi’ne katılması bir ilk oldu. Ancak bu ilk, Erdoğan’ın iç/dış politik niyetlerinden bağımsız olarak, Türkiye açısından çok önemli gelişmedir.

Nitekim Erdoğan zirvede ŞİÖ üyelerine “güvenlikten ekonomiye, enerjiden ulaşıma, tarımdan turizme kadar her alanda işbirliğine hazırız” diyerek, Türkiye’nin bu örgüte ilgisini ortaya koymuş oldu. Umarız Türkiye önce gözlemci, ardından da tam üye olarak ŞİÖ’deki yerini alacaktır.

ŞİÖ genişliyor

Semerkant Zirvesi’nde İran tam üyelik belgesini imzaladı. 1996’da Çin, Rusya, Tacikistan, Kırgızistan ve Kazakistan tarafından Şanghay Beşlisi olarak kurulan örgüt, Özbekistan’ın katılımıyla 2001’de Şanghay İşbirliği Örgütü’ne dönüştü, 2017’de Hindistan ve Pakistan’ın katılımıyla 8 üyeye genişledi, 2022’de de İran’la birlikte 9 üyeye ulaştı.

Ancak genişleme kararı alan örgütün hızla Asya’nın bütününe yayılacağı görülüyor. Zira İran’ın tam üyelik belgesini imzaladığı saatlerde Mısır da Diyalog Ortağı Statüsü alıyordu. Mısır’a, geçen yılki zirvede, Suudi Arabistan ve Katar’la birlikte Diyalog Ortağı Statüsü verilmesi kararlaştırılmıştı.

Zirve öncesi yapılan ikili ve üçlü görüşmelerde, Kuşak ve Yol İnisiyatifi kapsamında da imzalar atıldı: Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu anlaşması imzalandı ve Çin-Moğolistan-Rusya ekonomik koridorunun geliştirilmesi kararlaştırıldı.

Büyük güç sorumluluğu

Zirvede yapılan ikili görüşmelerin en önemlisi, Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Xi Jinping ile Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki görüşmeydi.

Putin’in Tayvan konusunda Çin’e, Xi’nin de Ukrayna konusunda Rusya’ya destek mesajları verdiği ikili görüşmenin ana odağını, liderlerin “çok kutupluluğa” işaret etmeleri oluşturdu.

Xi Jinping’in şu mesajı ise Çin-Rusya ortaklığının küresel sorumluluğunu ortaya koyuyordu: “Tarihi değişimlerin yaşandığı bir dünyada Çin, büyük güçlerin sorumluluğuyla kaosa karşı istikrarı sağlamak için Rusya ile birlikte çalışmaya ve kılavuz rolü oynamaya hazırdır.”

Xi’nin Çin-Rusya ortaklığının büyük güç sorumluluğuna işaret ettiği bu açıklaması, aynı zamanda ikilinin liderliğini yaptığı ve genişleyen ŞİÖ’nün de küresel güç mücadelesi sahnesine çıkmış olmasını müjdeliyordu.

ŞİÖ ortak terör listesi oluşturacak

Zirve sonrasında yayınlanan Semerkant Deklarasyonu’nda öne çıkan mesajlar ise şunlardı:

– Üye ülkeler, savunma ve güvenlik alanında işbirliğinin daha da geliştirilmesinde mutabık.

– Üye ülkeler, iç işlerine müdahalenin ve terörist, aşırılıkçı ve radikal grupları menfaat uğruna kullanmanın kabul edilemez olduğunu not eder.

– Üye ülkeler, bilişim sektörünün askerileştirilmesine şiddetle karşıdır.

– Üye ülkeler, DTÖ bünyesinde reforma gidilmesi çağrısı yapmaktadır.

– Üye ülkeler, karşılıklı anlaşmalarda ulusal para birimlerinin payını kademeli olarak artırmaya yönelik hazırlanan yol haritasını kabul etti.

– Üye ülkeler, ortak bir terör listesi oluşturacaklar.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
17 Eylül 2022

“Eşim ve ben çalışmıyoruz. Annem bir trafik kazasında vefat etti. Üç çocuk sahibiyim ve hepimiz babaannemlerde kalıyoruz. Şimdi de babaannem öldü. Babam 73 yaşında çalışmak zorunda kaldı.”

Sosyal medyada göreceğiniz bu mesaj karşısında ne hissedersiniz? Üzülürsünüz elbette. İçinde ölüm, işsizlik ve 73 yaşında bile çalışmak zorunda kalan bir baba var çünkü…

Ama hiç üzülmeyin. Çünkü mesajın altındaki imza Prens William’a ait!

Yazılanlar yalan mı? Değil elbette. Prens William ve eşi çalışmıyor. Annesi Prenses Diana bir kazada öldü. Babaannesi Kraliçe II. Elizabeth öldü ve babası Charles 73 yaşında Kral Charles oldu.

Yani ortada üzülecek bir aile yok. Tersine dünya tarihinin en sömürgeci asalak ailesiyle karşı karşıyayız.

Algı operasyonu

Sosyal medyada ilk kim bu espriyi yaptı, bulamadım ama buradan kutluyorum kendisini. Müthiş bir yaratıcılık örneği.

Kuşkusuz espri olsun diye üretmiş ama “algı operasyonu nedir” sorusuna yanıt verebilmek için de çok yararlı bir örnek olmuş.

Evet, algı operasyonu tam da budur: Bütünü yerine elinizdeki ampulü tablonun istediğiniz yerine tutarak, bakanlarda bir algı oluşturursunuz. Tıpkı şu karede olduğu gibi:

Medya, elinde bıçakla önündekini kovalayan adamı, size bıçaklı saldırıya uğrayan adam gibi bile gösterebilir algı operasyonuyla…

AKP kameramanlarının işleri

Bir haftadır yaşanan Vahdettin tartışması da bir algı operasyonudur. Yukarıdaki kareden hareket edersek, AKP’nin kameramanları, bıçaklı adamı halka saldırıya uğrayan masum gibi göstermeye çalışıyor bir haftadır.

Yazıyorlar, konuşuyorlar, ekranlarda söz kesiyorlar, muhataplarını kendi sorularına “evet ya da hayır” yanıtı vermeye zorlayarak izleyiciyi manipüle etmeye çalışıyorlar, dinlemiyorlar, doğrusu anlatılırken laf kalabalığı ile susturmaya çalışıyorlar…

Muhatabını “Atatürk’ü Samsun’a gönderen Vahdettin mi, değil mi?” dar sorusuna yanıt vermeye zorlayıp, yanıtın arkasından gelecek açıklamayı dinlemeyi reddediyorlar. Doğru, Atatürk’ün Samsun’a gönderilmesinin arkasında Vahdettin’in onayı var. İşte bu kameraya yansıyandır. Oysa tablonun bütününde şunlar var: Vahdettin Atatürk’ü Samsun’a direnişi örgütlemesi için değil, İngilizleri rahatsız eden direnişi bastırması, asayişi sağlaması için gönderiyor. AKP kameramanları ise bu gerçeğin halka ulaşmaması için, “gönderdi mi göndermedi mi” cambazlığı yapıyorlar.

Önceki yazımızda belirttik: Gerçek şu: Vahdettin Atatürk’ü direnişi örgütlemesi için Samsun’a gönderdiyse, hızla neden geri çağırdı? Çünkü direnişi bastırmaya değil örgütlemeye gittiğini anladılar. Dönmeyince görevden aldılar, görevden alınmasına rağmen askeri yetkisini kullanabildiği için yetkisini aldılar, yetkisiz de direnişi örgütleyebildiği için öldürmeye kalktılar, öldüremeyince hakkında idam fermanı verdiler. AKP kameramanları işte bu gerçeğin kendi tabanlarına ulaşmaması için türlü kurnazlıklar yapıyorlar.

Yeni rejim için yeni tarih yazımı

AB Türkiye Temsilcisi Karen Fogg’u çoğunuz anımsayacaktır. Daha AKP kurulmadan önce bu partiyi “Erdoğan, solun boş alanına yönelecek” diye liberallere pazarlayan diplomattı.

Sonra ortaya çıkan e-postaları ve Türkiye’deki şebekesiyle yazışmaları tüm çirkinliklerini ortaya serdi. AB adına stratejik hedef ilan etmişti: “Türk tarihinin hakkında gelinmeli” (Perinçek, Karen Fogg’un E-Postalları, Kaynak Yayınları, 2002).

İşte Vahdettin yalanları da, “Lozan’ın gizli maddeleri” aldatmacası da, “Kurtuluş Savaşı olmadı” tezgahı da, “9 Eylül’de kurşun atılmadı” komplosu da, Karen Fogg’un “Türk tarihinin hakkından gelme” hedefinin içindedir.

Yıktıkları rejimin yerine yeni bir rejim inşa edebilmenin, bunun için de “Türk tarihinin hakkından gelerek” kendileri için yeni bir tarih yazabilmenin peşindeler.

Ancak nafile, çünkü kırk yalanın bile tek bir gerçeğin karşısında hükmü yoktur!

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
15 Eylül 2022

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni Osmanlı Devleti’nin devamı gibi göstermek, Cumhuriyet’i “yüzyıllık parantez” olarak görenlerin Laik Cumhuriyet’le hesaplaşma biçimlerinden biridir.

Türkiye Cumhuriyeti elbette Osmanlı’nın pek çok kurumunu miras almıştır, elbette Osmanlı topraklarının elde kalan son parçası üzerinde Osmanlı Devleti’nin nüfusu ile inşa edilmiştir. Ancak bunlar rejim bakımından bir devamlılığa işaret etmez.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, Osmanlı Devleti’nin devamı değildir; ondan kopuştur, hatta onu yıkarak anti-tezini kurmaktır.

Vahdettin’in Atatürk’e düşmanlıkları

Bir devamlılık iddia edenlerin en “güçlü” argümanı, Atatürk’ü padişah Vahdettin’in Samsun’a gönderdiği, dolayısıyla Kurtuluş Savaşı’nı asıl planlayanın ve Atatürk’e uygulatanın Vahdettin olduğu iddiasıdır.

Bu iddianın temelsiz olduğunun en önemli göstergeleri şunlardır:

– Vahdettin kurtuluş değil manda arıyordu: Damat Ferit, Vahdettin’le birlikte hazırladığı İngiliz mandası isteyen öneriyi resmen 30 Mart 1919 günü Amiral Cathorpe’a sundu. Vahdettin, İstanbul’da kurulan İngiliz Muhipleri (Dostları) Cemiyeti’nin üyesiydi.

– Vahdettin yönetimi 19 Mayıs 1919’dan sonra 8 Haziran’da Atatürk’ü geri çağırdı; 23 Haziran’da Atatürk’ün yetkisini aldı; 9 Temmuz’da görevden aldı, 30 Temmuz’da tutuklanması için 15. Kolordu’ya yazdı; 4 Eylül Sivas Kongresi sürecinde İngiliz Gizli Servisi’nin planladığı Atatürk’ü öldürme planını onayladı ve görevi Ali Galip’e verdi; yaklaşık bir yıl sonra 11 Mayıs 1920’de idam cezası verdi.

– Yunan ordusundan önce Vahdettin destekli kuvvetler Atatürk’ün inşa etmeye çalıştığı milli orduya saldırdı.

– Vahdettin, 16 Kasım 1922’de İstanbul İşgal Orduları Komutanı General Harrington’a, “İngiltere devletine sığınır ve bir an önce başka bir yere götürülmemi talep ederim efendim” diye bir mektup yazarak, İngiltere’den sığınma talep etti; 17 Kasım 1922’de de İngiliz zırhlısı Malaya ile Malta’ya kaçtı. Harrington imzalı o günkü İngiliz belgesinde şöyle deniyordu: “… Zatı Şahane (Vahdettin) kendisini İngiltere’nin himayesi altına koyarak bir İngiliz harp gemisiyle İstanbul’dan ayrılmıştır.”

Atatürk’e göre Vahdettin: Hain alçak

Nitekim büyük devrimci Mustafa Kemal, Nutuk’un çeşitli bölümlerinde Vahdettin’in tarihi rolünü ortaya koymuştur:

– “Saltanat ve hilafet mevkiini işgal eden Vahdettin, soysuzlaşmış, şahsını ve yalnız tahtını temin edebileceğini tahayyül ettiği alçakça tedbirler araştırmakta.”

– “O zat da, devlet riyasetini kirletmekte bulunan hain Vahdettin idi.”

– “Sakat bir veraset usulü neticesi olarak, büyük büyük bir makam, tantanalı bir unvan elde edebilmiş bir sefilin, izzetinefsi çok yüksek, asil bir milleti nasıl yüz kızartıcı bir vaziyete düşürebileceği…”

– “Vahdettin gibi hürriyet ve hayatını milleti içinde tehlikede görebilecek kadar adi bir mahlukun, bir dakika dahi olsa, bir milletin başında bulunduğunu düşünmek ne hazindir!”

– “Bu alçak, kendisine miras kalan saltanat makamından millet tarafından düşürüldükten sonra, alçaklığını tamamlamış bulunuyor.”

Devamı değil, başka devlet

Devamlılık tartışmasına noktayı koyan, Atatürk’ün “Vahdettin saltanat makamından millet tarafından düşürüldü” sözleridir. Böylece egemenlik Osman’ın ailesinden/soyundan Türk milletine geçmiştir.

Devletler hayatında egemenliğin kime ait olduğu konusu bütün konuların üzerindedir. Türk milleti Kurtuluş Savaşı vererek egemen olmuş, Osmanlı hanedanının egemenliğine son vermiş ve sonucunda bambaşka bir devlet kurmuştur.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
12 Eylül 2022

ABD’nin dünya ticaretindeki payı yüzde 15’in altına indi ancak dünya merkez bankaları rezervlerindeki toplam paranın yüzde 60’ı hâlâ ABD doları.

ABD’nin dünya ticaretindeki payı ile parasının dünya tarafından rezerv kabul edilmesi arasındaki bu fark nasıl açıklanabilir?

Askeri güç ve doların egemenliği

Amerikan düzeni iki sütun üzerinde yükseldi: 1) Askeri güç, süngü. 2) Doların egemenliği. Kuşkusuz doların egemenliği, süngünün gücüyle sağlandı.

II. Dünya Savaşı’nın ardından, ABD küresel altın rezervlerinin yaklaşık üçte ikisine sahipti. Daha Roosevelt zamanında ABD, bir ons altının fiyatını 35 dolara sabitlemişti. İşte Bretton Woods anlaşması bu prensibin üzerine kuruldu: ABD parasını altına, diğer ülkelerde dolara sabitlediler özetle.

ABD altın karşılığı dolar basmaya başladı. Nasılsa üretiyordu, satıyordu, cari fazla veriyordu. Ancak 20 yıl sonra ABD Vietnam’da ekonomik olarak da yenilmeye başladı; artık bütçe ve cari açık veriyordu.

Cari açığını kapatabilmek için “süngü karşılığı para basma” dönemi başlattı. “Süngü karşılığı” dememiz şundan: ABD daha önce altın karşılığı para basarken, cari açığı nedeniyle ihtiyacı olan dolarları karşılığı olmadan basmaya başladı. Yani altın karşılığı dolar basma üzerine yapılan Bretton Woods anlaşmasını kendi çıkarı gereği çiğnedi ve karşılıksız para basmaya başladı.

Peki anlaşmayı nasıl çiğneyebilmiş ve nasıl karşılıksız basabilmişti? Yanıtı, süngü gücüydü. İşte bu nedenle değişimi, “altın karşılığı para basma” döneminden “süngü karşılığı para basma dönemine” geçiş diye isimlendirebiliriz.

ABD Başkanı Nixon, 15 Ağustos 1971’de ABD’nin Bretton Woods sistemini terk ettiğini, doların altına çevrilebilirliğine son verdiğini ilan etti; tabi süngüyle…

Bu, ABD’ye çok büyük bir ayrıcalık getiriyordu. Kendi para birimi ile borçlanabilen ABD, ticaret ve bütçe açıklarını bu sayede finanse edebilmekteydi. Haliyle ABD’nin müttefikleri olan Avrupa ülkeleri bu durumdan rahatsız oldu. ABD Hazine Bakanı John Connaly’nin tepkilere yanıtı ekonomi tarihine geçmişti: “Dolar bizim paramız ama sizin probleminizdir.”

Ticarette ulusal paralar dönemi

ABD’nin dolarını, dünyanın problemi olmaktan çıkaracak yolların en önemlilerinden biri, ülkelerin ikili ticaretlerini ulusal paralarıyla yapmalarıdır. İşte ABD’nin AB’yi de mecbur ederek Rusya’ya uyguladığı ağır yaptırım, yavaş yavaş başlamış olan ulusal paralarla ticareti hızlandırdı:

Çin ve Rusya: Rus enerji şirketi Gazprom ile Çinli CNPC şirketi, doğalgaz ödemelerinde yuan ve rubleye geçilmesinde anlaştı. Bloomberg, ödemelerin yüzde 50 ruble, yüzde 50 yuan olarak yapılacağını duyurdu.

Rusya ve Hindistan: BRICS Uluslararası Forumu Başkanı Purnima Anand, Rusya ile Hindistan’ın ruble ve rupi mekanizmasını hayata geçirdiğini, artık iki ülkenin karşılıklı anlaşmalarda dolar kullanmasına gerek kalmadığını açıkladı.

Rusya ve Türkiye: Rusya ve Türkiye, doğalgaz ödemelerinin bir bölümünün ruble ile yapılmasında anlaştı. Gazprom, bu oranın yüzde 25 olacağını açıkladı.

Rusya ve İran: İki ülke, bankacılık işlemlerini SWIFT’i atlayarak yapmayı sağlayacak bir mekanizma kurdu.

Çin ve İsrail: İsrail Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Andrew Abir, döviz rezervlerine Çin’in para birimi yuan’ı eklendiklerini açıkladı. Oran şimdilik yüzde 2. Bu arada Çin ve İsrail’in yakın zamanda Serbest Ticaret Anlaşması imzalayabileceği konuşuluyor.

Çin ve Suudi Arabistan: Riyad yönetimi, petrolü dolar yerine yuan üzerinden satmak için Beijing yönetimiyle görüşüyor.

Bu eğilim önümüzdeki süreçte daha da ivmelenecek ve saha fazla sayıda ülkeye yayılacak.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
10 Eylül 2022

Kazıdıkça yolsuzluğun çapı büyüyor ama bir yandan da çember saraya doğru daralıyor. Baksanıza, adı geçen cumhurbaşkanlığı danışmanlarından biri istifa etti, diğeri görevden alındı.

Şimdi iktidar kurmayları bunu bir “arınma fırsatı” gibi sunarak, sanki yolsuzluk merkezde değil de çevredeymiş gibi algı oluşturmaya çalışıyor. Oysa “yangını bile Erdoğan’ın talimatıyla söndürmeye” şartlanmış bir yapıda, sarayın yolsuzluklardan bihaber olması mümkün değil.

AKP’nin ekonomi-politiği

Asıl mesele şu: Finans kapitalin egemen olduğu bir rejimde yolsuzluk olmaması zaten mümkün değil. Paradan para kazanma rejimi sürekli yolsuzluk üretir. Bu, yönetimlerin durumuna göre daha çok ya da daha az olur.

AKP iktidarı ise birçok kez belirttiğimiz gibi, mali sermayenin / finans kapitalin partisidir. Bunu en son “kur korumalı mevduat” programıyla bir kez daha ortaya koydular.

Sistem özetle, bankaya para yatıramayacak kadar yoksul olanların, bankaya yatıracak kadar parası olanların faizini ödemesidir. Bu sistemde banka iki kez kazanır. Hem iktidar desteğiyle para toplar, üstelik faizin bir bölümünü hazine yani halk üstlenir, hem de topladığı o paraları üç kat faizle sanayiciye kredi olarak satar. Diğer yandan ABD’nin doları yanında, “kur korumalı mevduat” ile bir de “günlük Merkez Bankası doları” fiilen ortaya çıkmış olur. Netice itibariyle Erdoğan-Nebati programıyla bankalar büyük kârlar yapmış durumda. Bu program, neoliberalizmin zirvesidir.

Erdoğan-Albayrak gibi Erdoğan-Nebati programı da son tahlilde Londra tefecilerine ve New York bankerlerine çapalıdır. Baksanıza, ABD’nin TÜSİAD’a gönderdiği uyarı mektubu için “o mektup TOBB ve MÜSİAD’a da gitti, standart bir mektup” diye nasıl da normalleştiriyor Nebati!

Özetle AKP’nin 20 yıllık ekonomi-politiği, sapına kadar Amerikancıdır; Wall Street’ten offshore’lara kadar… Ve bu borcu borçla ödeme sistemi, rezervleri boşaltmış, borçluluğu gayrisafi milli hasılanın yarısından fazlasına getirmiştir.

Bir örtü olarak milliyetçilik

İktidar, bu tabloyu örtmek için, dış politikada milliyetçilik yapmaktadır. Tabii gerçek bir milliyetçilik değil bu. Son örneği Yunanistan’a birkaç gündür üst üste “bir gece ansızın geliriz” denmesidir.

Oysa iktidarın görevi “bir gece ansızın gelmek” değil, 152 ada, adacık ve kayalığın işgal edilmesini engellemek için gözünü geceleri açık tutmaktı. Gerçek milliyetçilik oydu. İşgal olduktan sonra Erdoğan’ın “Adaları işgal etmeniz falan bizi bağlamaz” demesi milliyetçilik değil, en hafifinden görev ihmalidir.

Erdoğan’ın “Yunanistan’a tek cümlemiz var, İzmir’i unutma” demesi milliyetçilik değildir; milliyetçilik dün “keşke Yunan kazansaydı” diyen AKP’nin akıl hocası Kadir Mısırlıoğlu’na, bugün “9 Eylül’de kurşun atılmadı” diyen AKP’li eski TBMM Başkanı İsmail Kahraman’a “hadi oradan” diyebilmektir.

Abdülhamit sondaj gemisinin Antalya Körfezi’nde arama yapması milliyetçilik değildir, 2 yıl önce Türk firkateynlerinin kovduğu İtalyan ve Fransız sondaj gemilerinin geri dönüşünü engelleyebilmektir milliyetçilik.

Milliyetçilik, Doğu Akdeniz’de Münhasır Ekonomik Bölge ilan edebilmektir.

Yurtseverlik ve antiemperyalizm

Milliyetçilik ilkesel olarak toplumsal hayatın bütününü kapsar. Siyasal, ekonomik, güvenlik, kültürel toplumsal hayatın bir bölümünde gayri millî, diğer bölümünde milli olunmaz.

Milliyetçiliğin iki temel ölçütü vardır; yurtseverlik ve antiemperyalizm. Ekonomi-politiği Amerikancı olanın, dış politikasının gerçekten milliyetçi olabilmesi mümkün değildir.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
8 Eylül 2022