Üçlü zirvenin kazananları ve kaybedenleri

Şi, Putin, Trump üçlü zirvesini günlerdir “Yeni Yalta” ve “Yalta 2.0” diye niteleyenler, Çin, Rusya ve ABD’nin “dünyayı aralarında paylaşacağını” iddia edenler, zirveden sonra bu kez “Yalta 2.0 fos çıktı” başlığı attılar. 

Tam olarak ne olmasını istiyorlar? Shenzhen’e Yeni Yalta diyenler dünyanın paylaşılmasını mı istiyorlar ki olmayınca “fos çıktı” diyorlar? Üç ülke liderinin aynı masaya oturmasından rahatsız olanlar bile var, o kadar rahatsızlar ki, “üç ülkenin savaşmasını” istiyorlar sanırsınız!

Üçlü zirveden ne çıktı? 

1.5 saatlik zirvede konular üç ayrı paket halindeydi: İlk paketin konuları 15 dakikalık basına açık bölümde ele alındı, ikinci paketin konuları ortak deklarasyonla dünyaya ilan edildi, üçüncü paketin konuları ise konuşuldu ama açıklanmadı. Zaten tüm bu işler liderlerin 1.5 saatlik zirvesinde değil, öncesindeki çalışmalarda kotarıldı.

Üç lider, 4 maddelik “Barış Bildirisi” yayınladı: Üç ülke, i) daha etkin BM için BM’de reform istedi, ii) petrol üretimi artırımı hedefledi, iii) devlet görevlilerinin dokunulmazlığına saygı gösterilmesini istedi, iv) nükleer savaşın kazananı olmayacağını vurgulayıp, nükleer silahların yayılmasını önleme amacı ortaya koydu. 

Dört konunun en çok kazananı Çin

Birinci madde, öncelikle Çin’in isteğine işaret ediyor. Çin uzun süredir BM düzeninin güçlendirilmesini, bu amaçla reform yapılmasını ve BM’de Küresel Güney’in daha fazla ağırlığının oluşmasını savunuyordu. 

İkinci madde, yani petrol üretiminin artırılması, Çin ve ABD’nin işine geliyor. Üçüncü madde ise Putin’in işine geliyor; Rusya’ya diplomatik kuşatma çabasının işe yaramadığına işaret ediyor. 

Dördüncü madde ise ağırlıkla Çin olmak üzere üç ülkenin de işine geliyor. Dahası, Çin ABD’nin istediği belli sayıda nükleer silah azaltılması taahhüdüne de girmemiş oldu. Zira aralarındaki makas nedeniyle belli sayı ya da oranda füze imhası, Çin’in işine gelmiyor. 

Özetle bu dört maddeye göre baktığımızda, en çok kazanının Çin olduğu, Rusya’nın onu izlediği ve ABD’nin de masadan en az kazançla çıktığı görülür. Putin’in zirve sonrasında açıklama yapması ama Trump’ın zirve biter bitmez açıklama yapmadan Çin’den ayrılması, belki de bu nedenledir.

Avrupa ve Atlantik kaybetti 

ABD, masadan en az kazançla kalkandır ama toplamda kaybedendir. Çünkü ABD böylesi bir masaya oturarak, a) hegemonyasının zayıfladığını, b) çok kutuplu/merkezli dünya inşasına direnemeyeceğini, c) Çin ve Rusya’ya rağmen küresel meseleleri ele alamayacağını ve çözemeyeceğini kabul etmiş oldu. 

Üçlü zirvenin asıl kaybedeni ise Avrupa ve Atlantikçiliktir:

i) Avrupa kaybetti çünkü BM Güvenlik Konseyi’nin üç ülkesi ABD, Çin ve Rusya masadasır ama Avrupa’yı temsil eden iki üyesi İngiltere ve Fransa yoktur. 

ii) Atlantikçilik kaybetti çünkü ABD Avrupa ile değil, Asya’nın iki büyüğüyle, Çin ve Rusya’yla küresel meseleleri görüşmektedir.

Çin’in ‘savaşsız çözüm’ stratejisi 

Şi Cinping’in “Büyük güçler arasında olumlu etkileşim bir seçenek değil, bir zorunluluktur” demesi ve “üç ülkenin kendi aralarında çatışma ve cepheleşmeden kaçınarak, ‘barış içinde bir arada yaşama’ ilkesine bağlı kalması gerektiğini” söylemesi kritik önemdedir.

Üçlü zirveye burun kıvıranların, masadan somut sonuç çıkmadığını savunanların, üçlü zirveyi küçümseyenlerin görmek istemediği budur: Üç büyük ülkenin “masada buluşmaması”, sahada karşı karşıya olması riski demektir. Dünyanın böyle bir lüksü yok. 

Çin, “Tukidides tuzağına” düşülmeden, ABD’nin emperyalist hamlelerini zamana yayarak sönümleme stratejisi izliyor. Çok kutuplu/merkezli dünya inşası sürecinde Küresel Güney ülkelerinin uluslararası platformlarda daha fazla ağırlık kazanmasını sağlayarak devletlerarası (uluslararası) ilişkileri demokratikleştirmeye çalışıyor. Savaşsız çözümün yolu budur.

Sonuç olarak Çin, üçlü zirveyle, ABD’ye Küresel Güney’in gücünü kabul ettirme sürecini ilerletmiş oldu. Bu nedenle üçlü zirvenin kazananı, bir bütün olarak Küresel Güney’dir.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
21 Kasım 2026

, , , , , ,

  1. Yorum bırakın

Bir Cevap Yazın

WordPress.com'da ücretsiz olarak kendi web sitenizi oluşturun.Kendi web sitenizi oluşturun
Ücretsiz başlayın