ABD ÇİN’İ ‘EN BASKILAYICI STRATEJİK TEHDİT’ GÖRÜYOR

ABD Donanması, Deniz Piyadeleri ve Sahil Güvenlik Komutanlıkları, 17 Aralık’ta ortak bir rapor hazırladı. “Denizde Avantaj – Tüm Etki Alanında Entegre Deniz Gücü ile Hakimiyet” başlıklı rapor, ABD Deniz Piyadeleri Komutanı General David H. Berger, ABD Donanma Komutanı Amiral Michael M. Gilday ve ABD Sahil Güvenlik Komutanı Amiral Karl L. Schultz tarafından imzalanmış

Üçlü-görev stratejisi niteliği taşıyan rapor, dünya okyanuslarının, ABD’nin ulusal güvenliği ve refahında hayati bir rol oynadığını belirterek, ABD’ye bu alanda rakip ve tehdit olan Çin ile Rusya’ya karşı yapılması gerekenleri öneriyor.

RAPORUN İKİ SAPTAMASI

Raporun dikkat çeken iki temel saptaması var:

1. ABD için Rusya ve Çin, denizde “kararlı rakipler” haline geldi.

2. ABD için Çin “en baskılayıcı uzun vadeli stratejik tehdit” durumunda.

Nitekim rapor daha girişte, Çin’in “ABD’nin denizcilik gücünün kalbini hedefleyen bir strateji ve revizyonist yaklaşım uyguladığını” ifade ediyor.

RAPORA GÖRE ÇİN

Çin’i “en baskılayıcı uzun vadeli stratejik tehdit” ilan eden rapor, şu değerlendirmeyi yapıyor: “Çin, uzun vadede ekonomik ve askeri potansiyeli nedeniyle ABD’ye kapsamlı meydan okuyabilecek tek rakip.”

Rapor Çin’in şu altı amacı olduğunu iddia ediyor:

1. Uluslararası denizcilik yönetimini aşındırıyor.

2. Geleneksel lojistik merkezlere erişimi engelliyor.

3. Denizlerin özgürlüğünü kısıtlıyor.

4. Kilit noktaları kontrol etmeye çalışıyor.

5. ABD’nin bölgesel anlaşmazlıklara müdahil olmasını engellemeye çalışıyor.

6. ABD’nin dünyanın dört bir yanında tercih edilen ortak olma konumunu bozmayı amaçlıyor.

RAPORA GÖRE RUSYA

Rapor, Rusya’nın ise ordusunun modernizasyonunu sürdürdüğüne dikkat çekiyor ve Moskova’nın nükleer ve gelişmiş füze sistemlerine, saldırı ve güdümlü füze denizaltılarına, bombardıman uçaklarına, füze firkateynlerine, savaş uçaklarına, havadan havaya füzelere ve son teknoloji ürünü hava savunma sistemlerine öncelik verdiğini belirtiyor.

Rapor, Rusya konusunda şu çekinceleri dile getiriyor:

1. Rusya, ihtilaf halinde Washington veya Avrupa başkentlerine karşı siber veya kinetik saldırılarda bulunabilir.

2. Denizaltı iletişim kablolarına saldırarak küresel ekonomide ciddi etkilere neden olabilir.

3. Nükleer silah kullanımının savaşta yenilgiyi önleyebileceği veya misillemeyi engelleyebileceği konusunda kumar oynayabilir.

HEDEF: KUŞAK VE YOL İNİSİYATİFİ

36 sayfalık raporun ruhuna işleyen temel konunun, Çin’in Kuşak ve Yol İnisiyatifinden ABD’nin duyduğu rahatsızlık olduğu görülüyor.

ABD’ye göre bu proje ile Çin hiç olmadığı kadar geniş bir alana yayılıyor: “Çin’in Tek Kuşak Tek Yol girişimi, denizaşırı lojistiğini genişletiyor ve kuvvetlerinin kutup bölgeleri, Hint Okyanusu ve Atlantik Okyanusu da dahil olmak üzere kıyılarından daha önce hiç olmadığı kadar uzağa hareket etmesini sağlayacak altyapıyı temel alıyor.”

ABD AGRESİF STRATEJİ UYGULAMAK İSTİYOR

ABD Donanması, Deniz Piyadeleri ve Sahil Güvenlik Komutanlıkları, 36 sayfalık raporuyla, Çin ve Rusya’nın denizdeki revizyonist yaklaşımlarının, ABD’nin çıkarlarını tehdit ettiğini, ittifakları ve ortaklıkları baltaladığını, uluslararası düzeni bozduğunu savunuyor.

Rapor, Çin ve Rusya’nın bu eğilimlerinin bugünden kontrol edilemediği taktirde, önümüzdeki 10 yıl içinde Deniz Kuvvetlerinin ABD’nin denizdeki avantajını sağlamak ve ulusal çıkarlarını korumakta yetersiz kalacağını belirtmektedir.

Peki rapor neler öneriyor? Raporda ABD’nin yapması gerekenler altı başlıkta önerilmiş:

1. ABD’nin ittifaklarının ve ortaklıklarının, Çin ve Rusya’ya karşı temel stratejik avantajı olmaya devam ettiği belirtilerek, geliştirilmesi öneriliyor.

2. Savaş dışı faaliyetlerin stratejik düzeyde ABD yararına etkiler sağlayacağı savunuluyor.

3. Caydırıcılığı sürdürmek ve rekabetin çatışmaya dönüşmesini önlemek için kritik askeri avantajların korunması gerektiği vurgulanıyor

4. Saldırganlığın caydırılması için ABD’nin müttefikleriyle birlikte sürekli ileriye hareket etmesinin zorunlu olduğu belirtiliyor.

5. Düşmanın denizi kullanmasını önlemenin yolunun, çatışmalı denizlerin kontrolünden geçtiğine dikkat çekiliyor.

6. Denizde avantaj sağlamanın, modernizasyondan geçtiğini kaydediliyor. ABD’nin stratejik üstünlüğünü korumak için daha küçük ve daha iyi manevra kabiliyetine sahip ve uzaktan kumanda edilebilen gemilere dayanan bir deniz kuvvetleri modernizasyonunu planlaması yapması gerektiği vurgulanıyor.

Özetle rapor, zamanın ABD’nin aleyhine, Çin ve Rusya’nın lehine olduğu gerçeğinden hareketle, ABD’nin iş işten geçmeden, denizde Çin ve Rusya’ya karşı daha agresif strateji izlemesi gerektiğini, bunun yolunun da güçlü bir donanma ile denizlerin kontrolünden geçtiğini savunmaktadır.

Bu arada bitirirken belirtelim: Bu rapordan iki hafta önce, 3 Aralık’ta, ABD Kongresi için 54 sayfalık bir başka Çin raporu hazırlandı. O raporda da kapsamlı bir şekilde Çin Deniz Kuvvetlerinin modernizasyonu incelendi.

Mehmet Ali Güller
CRI Türk
22 Aralık 2020

AKP hükümetinin Ukrayna’yla ilişkilerden beklentisi ne? Daha çok turist mi? Bu ülkeye daha çok İHA satmak mı? Bu ülkenin SSCB’den miras motor ve savunma teknolojisinden yararlanmak mı?

Elbette Türkiye Ukrayna’yla iyi ilişkiler içinde olmalı, bu ülkeyle ticaret hacmini artırmalı, Ukraynalıların ülkemizde tatil yapabilmeyi tercih etmelerini sağlamalı, bu ülkeyle savunma alanında teknoloji transferine dayalı iyi bir işbirliği geliştirmelidir.

Ancak AKP hükümetinin Ukrayna’yla işbirliğinin, bu hedeflerin ötesinde anlamlar ve amaçlar taşıdığı görülmektedir.

Ankara’nın Ukrayna mesajları

Türkiye ile Ukrayna, geçen hafta dışişleri ve savunma bakanların katılımıyla 2+2 toplantıları yaptı. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Hulusi Akar’ın mesajları ile yayımlanan ortak bildiriye yansıyan mesajları şöyle özetleyebiliriz:

1. Türkiye ile Ukrayna birbirlerini “stratejik ortak” ilan ediyor.

2. Türkiye, Kırım’ın ilhakını reddetmeyi sürdürüyor.

3. Türkiye Donbass’ta Ukrayna’ya tam destek veriyor.

4. Türkiye, Ukrayna’nın AB ve NATO üyeliğine tam destek veriyor.

5. Türkiye ve Ukrayna, Karadeniz’de birlikte faaliyet yürütmeyi hedefliyor.

AKP neden Rusya’yı hedef alıyor?

Bu mesajlar ve alınan kararlar neye işaret ediyor? AKP hükümetinin Ukrayna’nın AB üyeliğine destek vermesi daha çok Ukraynalı turist çekmemizi mi sağlayacak? AKP hükümetinin Ukrayna’nın NATO üyeliğine destek vermesi Türkiye’nin bu ülkeyle ticaret hacmini mi büyütecek?

AKP hükümetinin mesajlarının ve amaçlarının Türkiye’nin ticaret, turizm ve teknoloji transferi beklentileriyle doğrudan ilgisi yok. Ama bu mesajların ve alınan kararların Rusya’yı hedef aldığı ortada.

Peki AKP hükümeti Suriye’de, Karabağ’da birlikte çalıştığı ve bunun büyük yararlarını gördüğü Rusya’yı neden Ukrayna’da hedef alıyor? AKP hükümeti Suriye ve Karabağ’da gördüğü yararları Doğu Akdeniz’de de elde edebilmek için Rusya’yla ilişkileri derinleştirmesi gerekirken, neden Ukrayna’da göstere göstere bu ülkeyi hedef alıyor?

İkili ilişkilerde S-400, doğalgaz, nükleer santral gibi avantajları bulunan Rusya’yı dengelemek için mi? Rusya’yı bir konuda sıkıştırmaya çalışarak diğer alanlarda, örneğin Libya’da kendisine taviz vermesini sağlamak için mi?

Eğer öyleyse, belirtelim ki bu oldukça yanlış ve dahası tehlikeli bir taktiktir.

ABD’nin Rusya stratejisi

ABD Rusya’yı Baltık, Doğu Avrupa ve Karadeniz üzerinden sıkıştırmaya çalışıyor. En son NATO’da kabul edilen Baltık Planı ortada. Diğer yandan bizzat Obama’nın itiraf gibi açıklamasıyla ABD’nin Ukrayna’da iktidar değişiminde nasıl rol aldığı da ortada. ABD açık açık Ukrayna’yı AB ve NATO’ya üye yaparak Rusya sınırına yerleşmeye çalışıyor. Diğer yandan Karadeniz’e bir türlü istediği oranda giremeyen ABD, Bulgaristan ve Romanya’dan sonra Ukrayna’yı da Batı kampına dahil ederek bu özel denize yerleşmeye çalışıyor.

ABD’nin bu amaçlı atağı karşısında Rusya’nın karşı hamleyle Kırım’ı Ukrayna’dan koparması, Ukrayna’nın AB ve NATO üyeliğini engellemeye çalışması, hele de bu ülke üzerinden ABD’nin Karadeniz’e hamle yapmasını durdurmaya çalışması, açık ki Türkiye’nin lehinedir.

Ancak AKP hükümeti tersine 2016 yılından beri ABD ve NATO’ya “Karadeniz’de daha çok görünme” çağrısı yapmaktadır!

Kırımlıların çoğunluğunun Ukrayna’dan ayrılmak tercihini görmeyerek, yüzyıllar önceki Osmanlı-Kırım ilişkisi üzerinden bugün Kırımcılık yapmak, Kırım’a değil, etkileri bakımından ABD’ye yaramaktadır.

ABD’nin Türkiye-Rusya işbirliğini bozma hedefi

Sonuç olarak AKP hükümeti Karadeniz’in kuzeyinde oldukça tehlikeli bir politika yürütüyor. AKP’nin bu Ukrayna politikası;

1. Doğrudan Rusya’yı hedef alıyor.

2. ABD ve NATO’ya Karadeniz yolu açıyor.

ABD’nin Türkiye’ye yaptırım uyguladığı şartlarda, Türkiye’nin kendi ayağına kurşun sıkarak ABD’ye yarayan bir Ukrayna/Karadeniz politikası yürütmesi, en az “komşularla sıfır sorun” politikası kadar sorunlu bir girişimdir.

Hele de kimi ABD’li politikacıların, bağımsız hareket etmeye çalışan Türkiye’nin Karadeniz’de Rusya’yla karşı karşıya getirilebileceğini savundukları şartlarda!

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
21 Aralık 2020

Bayar-Menderes iktidarında “altın yıllarını” yaşayan Türk-Amerikan “bağımlılık” ilişkisi, 27 Mayıs’tan sonra inişe geçmeye başladı. 1960’larda önce solun yükselişi, ardından da 1968’de başlayan haşhaş krizi, Türk-Amerikan ilişkilerini etkiledi.

Nixon’ın başkan seçilmesiyle ABD’nin Türkiye’ye haşhaş ekimini yasaklatma baskısı arttı. Demirel hükümeti baskılar karşısında 1970’te haşhaş ekimini sınırlandırdı. Ancak ABD Kongresi için sınırlandırma yeterli değildi, Türkiye’ye yapılan yardımların durdurulması tartışmaya açıldı. 12 Mart 1971 darbesinin ardından Erim hükümeti haşhaş üretimini tamamen yasakladı.

“Ortanın solu” sloganıyla yükselişteki sol dalgayı arkasına alan Ecevit, 1973 seçim kampanyasında haşhaş ekimini yeniden serbest bırakmayı vaat etti. Ecevit-Erbakan iktidarı 1 Temmuz 1974’te haşhaş ekimini serbest bıraktı.

ABD Kongresi ertesi gün Türkiye’ye verilen ekonomik-askeri yardımları durdurma kararı aldı. Ancak Ankara geri adım atmadı.

ABD Kongresinin yaptırım kararı

ABD’nin gündemindeki “Türkiye’ye yardımları durdurma” konusu, 20 gün sonra Kıbrıs Barış Harekâtı nedeniyle boyut değiştirdi ve genişledi.

ABD Dışişleri Bakanı Kissinger, Rum lobisinin ve ABD Kongresinin baskısına rağmen, Türkiye’ye kapsamlı bir ambargodan yana değildi. Bunun hem Türk-Amerikan ilişkilerini hem de Türkiye-İsrail ilişkilerini olumsuz etkileyeceğini düşünüyordu.

Ancak hazırlanan “Türkiye’ye Yapılan Silah Satışlarının ve Verilen Askeri Kredilerin Durdurulması” adlı ambargo kararı 19 Eylül 1974’te Senatoda ve 24 Eylül 1974’te Temsilciler Meclisinde kabul edildi. ABD Başkanı Ford ambargo kararını veto etti.

Ancak ABD Kongresi bastırdı ve Ford 17 Aralık’ta Senato’dan, 18 Aralık’ta Temsilciler Meclisinden yeniden geçen ambargo kararını onaylamak zorunda kaldı. Karar resmi olarak 5 Şubat 1975’ten itibaren uygulanmaya başladı.

Türkiye’den ABD’ye sert yanıt

ABD’nin 5 Şubat’ta başlattığı ambargoya ilk yanıt bir hafta sonra verildi: 13 Şubat 1975’te Kıbrıs Türk Federe Devleti ilan edildi.

Solun etkisi nedeniyle kamuoyu ABD’ye sert tepki verilmesini istiyordu ancak o süreçte Türkiye’de ciddi iktidar boşluğu vardı. Çünkü 19 Eylül 1974’te Ecevit-Erbakan koalisyonu bozulmuştu ve tepki gösterebilmek için Demirel’in 31 Mart 1975’te 1. Milliyetçi Cephe hükümetini kurması gerekiyordu. Demirel, kamuoyunun beklentisi nedeniyle, muhalefetteki Ecevit’in de desteğini alarak ABD yaptırımına ağır yanıtlar vermeye başladı.

Önce 20 Temmuz 1975’te NATO kapsamı dışında Ege Ordusu kuruldu. Ardından 25 Temmuz 1975’te Türkiye ile ABD arasındaki Ortak Savunma İşbirliği Anlaşması (OSİA) tek taraflı feshedildi. Böylece İncirlik’in NATO görevi saklı kalmak kaydıyla 21 Amerikan üs ve tesisi kapatıldı. 5 bin ABD personeli gönderildi.

Carter’ın ‘Türkiye NATO’dan çıkabilir’ endişesi

Olması gerektiği gibi sert yanıt verilince ABD geri adım atmaya başladı. 6 Ekim 1975’te Türkiye’ye uyguladığı ticari yasağı kaldırdı ve feshedilen anlaşma yerine yeni bir anlaşma yapmak istedi.

Dışişleri Bakanları Kissinger ve Çağlayan 25 Mart 1976’da Savunma İşbirliği Anlaşmasını (SİA) imzaladılar. Ancak anlaşma ABD’ye eski olanakları sunmuyordu, işbirliği NATO yükümlülükleriyle sınırlıydı, üslerde Türk bayrağı dalgalanacak, Türk askeri bulunacak ve üssün komutanı Türk olacaktı. ABD Kongresi bu nedenle Ocak 1977’de Savunma İşbirliği Anlaşmasını onaylamayı reddetti.

Ancak 1977’de Ecevit’in dış politikada yeni arayışa gireceği ve NATO’dan çıkabileceği olasılığını düşünen yeni başkan Carter, ABD Kongresinin gündemine ambargonun kaldırılmasını getirdi. Fakat yasa bir oyla Temsilciler Meclisinden geçtiyse de, Senatodan geçemedi.

Carter, 31 Mayıs 1978’de Ecevit’le görüştüğü NATO toplantısında, ambargonun kaldırılmasını istediğini açıkladı. Konu 25 Temmuz’dan itibaren yeniden ABD Kongresinin önüne geldi ve sonuçta 12 Eylül 1978’de ambargo bütünüyle kaldırıldı.

Ambargonun kaldırılması sonrası Türkiye’nin yeniden ABD’ye çıpalanması hatası, ayrıca tartışılmalıdır. Konuyu ABD’nin S-400 yaptırımına nasıl yanıt verilmelidir bağlamında ele aldım sadece…

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
19 Aralık 200

ABD, AKP S-400’leri aktif hale getirmediği halde Türkiye’ye yaptırım kararı aldı. Bundan “ulusal çıkar” adına çıkarılacak onlarca ders var.

İkisini şöyle özetleyebiliriz: Gecikmiş koz, koz değerini yitirir. Gecikmiş kozu, bir daha oynamaya fırsat bulamayabilirsiniz.

S-400 sorun değil, sonuç

Sürekli belirttik: Bazı çevrelerin dile getirdiği gibi Türkiye S-400’den vazgeçerse, Türk-Amerikan ilişkilerindeki sorun çözülmüş olmuyor. Çünkü Türk-Amerikan ilişkileri S-400 kararından önce zaten oldukça sorunluydu: Teröre destek, Suriye, Irak ve Doğu Akdeniz konularında ABD ile Türkiye arasında gittikçe derinleşen çelişmeler var.

O nedenle S-400, Türk-Amerikan sorunlarının kaynağı değil, tersine sorunların sonuçlarından biridir.

Bu saptama şu bakımdan önemli: Türkiye S-400’ü aktif hale getirmeyi “sürekli erteleyerek” yaptırımdan kurtulamaz. Yaptırım, son yıllarda ABD’nin dış politikada kullandığı önemli bir silah oldu. Washington, özellikle Trump döneminde düşmanına da müttefikine de yaptırım uyguladı. Dolayısıyla S-400’ü toprağa gömseniz bile, Türkiye ile ABD arasındaki sorunlar nedeniyle, Washington başka gerekçeler gösterip Ankara’ya yaptırım uygulayacaktır.

Onlarca kez “S-400’ler artık geciktirilemeden aktif hale getirilmelidir” dememiz bundandı.

AKP’de Biden’la pazarlık beklentisi

AKP’nin ABD yaptırımına karşı “kınama” mesajlarının ötesine geçmeyen tutumu ve “Türkiye uygun gördüğü şekilde ve zamanlamayla mukabelede bulunacaktır” diyerek yanıtını zamana bırakması, yeni ABD Başkanı Joe Biden’la bu konuda pazarlık beklentisi içinde olduğuna işaret ediyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın “Yaptırım Türkiye’yi değil Rusya’yı hedef alıyor” mesajı, AKP tarafından Washington’un “pazarlığa açık” olduğu şeklinde yorumlanıyor.

Peki Ankara bu pazarlıktan ne umuyor? Soru işaretli. Çünkü Washington AKP’den S-400’ü aktif hale getirmemesini ve depoda tutmasını bekliyor.

Ne yazık ki Ankara’nın ABD ve NATO’yu rahatsız etmeyecek formüller aradığı anlaşılıyor. Savunma Bakanı Hulusi Akar’ın “Türkiye S-400’ü Yunanistan’ın S-300’ü NATO ittifakında kullandığı gibi kullanacak” demesi bu formüllerden birine işaret ediyor: Yunanistan S-300’ü tatbikattan tatbikata hangardan çıkarıyor ve ABD’nin denetiminde kullanıp hangara geri koyuyor.

Öte yandan Yeni Şafak’ta yazılan ve yalanlanmayan “Pakistan modeli” de yine AKP’nin formül arayışlarına işaret ediyor. Bu formül de S-400’ün kumanda merkezinde ABD’nin bulunması anlamına geliyor ne yazık ki.

Türkiye ne yapmalı?

Bilinmesi gereken en önemli şey şu: Emperyalistlerin yaptırımına boyun eğmenin faturası, yaptırımın kendisinden her zaman daha ağırdır. O nedenle Türkiye yaptırıma boyun eğmemeli ve ABD’ye yanıt vermelidir.

Bu yanıtların ilki, elbette konunun kendisi olan S-400’ün hiç zaman kaybetmeden derhal aktif hale getirilmesi olmalıdır.

İkincil olarak Türkiye ABD’nin İncirlik Üssünü kapatmalıdır. Bunu 1975 şartlarında yapabilen Türkiye, 2020’nin çok kutuplu dünya şartlarında daha da kolay yapabilir.

Üçüncü olarak Türkiye Kürecik Radarına kilit vurmalıdır. Elbette burası ABD değil NATO radarıdır ama bir NATO üyesinin ilk kez bir başka NATO üyesine yaptırım uyguladığı şartlarda, NATO üyelerinin bunun sonucunu görebilmesi için en doğrudan mesajdır radara kilit vurmak.

ABD’nin bölgesel çıkarlarını en zaafa uğratacak gelişme, Türkiye’nin Astana Platformunu derinleştirmesi, kurumsallaştırması ve devamla genişletmesidir.

Diğer yandan Ankara ABD’yle karşı karşıya olduğu Suriye ve Doğu Akdeniz sorunları için artık Şam’la anlaşmalı, Kahire’yle barışmalıdır.

Krizi fırsata dönüştürmek

Her kriz, fırsat kapısıdır. Bugün Türkiye’nin “ulusal bağımsız savunma” adına gururu olan Aselsan, Havelsan, Roketsan gibi kuruluşlar ABD’nin Kıbrıs nedeniyle Türkiye’ye yaptırım uygulamasından doğmuştur. Türkiye bugünkü yaptırımı da “ulusal bağımsız savunma” amaçlı değerlendirebilir.

Yüzde 100 bağımlılıktan sıfır bağımlılığa geçişte “silah envanterini çeşitlendirme” modeli en doğru modeldir. Türkiye ABD’ye bağımlılığı azaltıp, başka ülkelerle savunma alanında işbirliği geliştirmelidir. Ancak bu modelin başarısı orta vadede ortak üretimi, uzun vadede ulusal üretimi sağlayabilme ölçütüne bağlıdır.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
17 Aralık 2020

AKP-AB ilişkilerini ele aldığım yazılarımda hep şu temel teze işaret ettim: AKP-AB ortaklığı, çıkar ortaklığıydı. AB, Türkiye’yi “kapıya bağlamak” için AKP’yi kullandı, AKP de uyum yasalarıyla Türk ordusunu “hizaya sokmak” ve kurumları dönüştürerek iktidarını sağlamlaştırabilmek için AB’yi kullandı.

Peki AB’nin Türkiye’yi “kapıya bağlaması” ne demekti? Şu demekti: 28 Şubat süreci, Atlantik kampının sorgulanmaya başlandığı ve Türkiye’nin Rusya ve İran’la işbirliği yapmasının yararlarının devletin gündemine geldiği bir süreçti.

ABD-AB Atlantik kampının, Türkiye’nin Avrasya’ya yönelmesini engelleyecek formülü ise şu oldu: Türkiye 1999’da AB aday üyesi yapıldı. Böylece Türkiye AB kapısına bağlanmış oldu; ne kapıdan içeri girebilecekti, ne de kapıdan ayrılabilecekti…

AB zirvesinde NATO etkisi

Bu girişi, AB yaptırımlarının anlamını daha iyi analiz edebilmek için yaptım.

Önce 10-11 Aralık 2020’deki AB liderler zirvesinden ne çıktığına bakalım:

1- AB liderleri, AB Konseyi’nden, 2019 yaptırımlarına ek liste hazırlamasını istedi.

2- AB liderleri, AB Komisyonu ile AB Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilciliğinden Türkiye-AB ilişkilerine dair raporlar hazırlamasını istedi.

3- AB liderleri, yaptırımların uygulanmasını Mart 2021’de yeniden değerlendirme kararı aldı.

4- AB liderleri, AB Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’i “Doğu Akdeniz Konferansı” hazırlamakla görevlendirdi.

Konunun üç ay ötelenmesinde NATO faktörünün belirleyici olduğu anlaşılıyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg’in zirveden önce AB liderlerine yaptığı şu tavsiye, yaptırım konusunda Fransa gibi düşünmeyen Almanya’nın elini güçlendirdi: “Türkiye’nin NATO ve Batı ailesinin parçası olduğu gerçeğini fark etmemiz lazım.”

NATO sorumluluğunda ABD’ye havale

Bu tablo şu iki sonuca işaret ediyor:

1. AB liderleri, Türkiye’yle sorunları NATO’nun sorumluluğunda ABD’ye havale etti. Joe Biden’in (ya da öncesinde Donald Trump’ın) Türkiye’ye CAATSA yaptırımlarını nasıl uygulayacağını görmek istedi.

2. AB liderleri, yaptırımları kâğıt üzerinde tutarak, ABD’nin tam pozisyon alacağı zamana kadar hem Türkiye’yi hem de Yunanistan’ı idare etmeye çalıştı.

Bu iki sonuç da şu anlama geliyor: 1999’da başlayan “Türkiye’yi AB kapısında tutma” süreci, 2020 yılında “Türkiye’yi AB kapısından çok fazla uzaklaştırmamak” şeklinde yürütülmeye çalışılıyor.

Erdoğan sonuçtan memnun

AKP hükümeti ise esas olarak tablodan memnun. Nitekim Erdoğan Fransa ve Yunanistan’ı kastederek, “AB zirvesi, birkaç ülkenin beklentilerine cevap vermedi” dedi.

Erdoğan’ın hem AB’ye hem de ABD’ye son zamanlarda verdiği “olumlu mesajlar” daha çok zaman kazanma amaçlı görünüyor. Ancak “Biden’la çay içmişliğimiz var. Hastayken evime geldi. Tanışırız.” sözlerine bakılırsa, Erdoğan’ın sorunları Trump’tan sonra Biden’la da “Türkiye’nin değeri” üzerinden belli bir dengede götürebileceğini düşündüğü anlaşılıyor.

Tetiği ABD’ye verenin sarayı yıkılır

ABD Kongresi ise hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat kanatlar olarak, ağırlıkla Türkiye’ye yaptırımların bizzat Trump tarafından uygulanması için baskı yapıyor: İçinde Türkiye’ye yaptırım da olan Pentagon bütçesi Kongre’nin hem Temsilciler Meclisi hem de Senato ayaklarından geçti ve top Trump’ın kucağında.

Kongre’nin Biden ve Trump’a “iyi polis – kötü polis” oynatmak istediği anlaşılıyor. Yaptırımları Trump uygulayınca, Biden iş başına geldiğinde “geleneksel müttefiklerle ilişkileri restore etme” hedefi kapsamında Erdoğan’la yeni bir sayfa açabilme zemini bulmuş olacak!

Washington’da Erdoğan’ın ABD, AB ve NATO’ya olumlu mesajları ve yerinin Batı ailesi içinde olduğuna dair ifadeleri, bu beklentiyi artırıyor.

AKP’ye çok yakın Yeni Şafak’ta “ABD ile S-400 krizini aşmak için Ankara’da yeni bir formülün konuşulduğunun ve bunun S-400’ün kumanda merkezinde ABD ve Türkiye’nin birlikte bulunması olduğunun” yazılabilmesi, genetik kodlarında Amerikancılık olanların her türlü mandacılığa razı olabileceğine işaret ediyor!

Ancak belirtelim, bağımsızlık Türk milletinin karakteridir: Tetiği ABD’ye verenlerin sarayı yıkılır.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
14 Aralık 2020

AKP düzeninin nasıl işlediğini resmetmesi bakımından tipik örnektir: AKP, medya düzenleme operasyonu için, sözünden çıkmayacak Erdoğan Demirören’e TV ve gazeteler satın aldırdı.

Üstelik bu operasyonda kamu kaynakları kullanıldı: AKP Demirören Grubu’na Ziraat Bankası’ndan 2 yılı ödemesiz 10 yıl vadeli, düşük faizli kredi sağladı. Böylece 916 milyon dolara satın alınan TV ve gazetelerin 675 milyon doları kamu bankasından, yani milletin kasasından çıkmış oldu.

Yetmedi, medya zararlarını finanse etmesi için Demirören’e -gelir getirme makinesi- Milli Piyango satıldı! O da yetmedi, her ne kadar Varlık Fonu sonradan yalanladıysa da, birkaç gün önce Milli Piyango oyunlarındaki KDV’nin sessiz sedasız sıfırlandığı gündeme geldi!

‘Fakire boykot, zengine jet’ düzeni

Fransız Dassault şirketi, birkaç gün önce iş jeti projesi olan 6X’i dünyaya tanıttı. Bu oldukça lüks ve pahalı jet için Türkiye’den ilk sipariş veren kim çıktı? AKP’nin ünlü işadamı, hani şu “milletin a.’sına koyacağız” diyen Mehmet Cengiz!

Oysa Erdoğan daha bir ay önce Fransız mallarını boykot kampanyası başlatmıştı! Anlayacağınız AKP’nin fakiri Fransız mallarını protesto ederken, zengini Fransız jeti alıyordu…

Ve asıl önemlisi, AKP hükümeti, 370 milyon TL’ye uçak alan Cengiz’in 425 milyon TL borcunu silmişti!

Tüm bunlar olurken, mecliste AKP’liler asgari ücrete üç kuruş zam yapmamak için sendikacılarla pazarlık yapıyor, bir yurttaş eline “iş” ve “aş” yazarak intihar ediyordu…

EYT’liye yasak, AK-bürokrata ‘çift dikiş’ serbest

AK-Düzen’in hukuk dışılığını resmeden bir başka örneğe geçelim: Fahrettin Altun, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı değil de AKP sözcüsüymüş gibi konuşuyor her gün. Oysa Alev Coşkun’un önemle belirttiği gibi, Altun, 657 sayılı Devlet Memurları Yasasına bağlı bir memurdur; parti sözcülüğü yapamaz!

Ancak Altun hem konuşuyor hem de AK-Düzen çarklarını kullanarak Cumhuriyet gazetesine ambargo uygulatıyor! Neden? Cumhuriyet’in kendisiyle ilgili ödüllük haberlerinden rahatsız olduğu için!

Ve tüm bu süreçte de gayet başarılı bir şekilde, mağdur rolü oynayabiliyorlar. Şöyle ki, Altunların birkaç maaş birden aldığının gündeme gelmesinin ardından Fahrettin Altun çıktı ve kendisinin Borsa İstanbul’dan aldığı ikinci maaşı “hayır işlerine” harcadığını, “Eşinin de sadece üniversiteden maaş aldığını, THY yönetim kurulu üyeliğinden herhangi bir ücret almadığını” söyledi. Oysa THY’nin yıllık raporundan anlaşılıyor ki, icra ve yönetim kurulu üyelerine toplam 25 milyon TL’nin üzerinde huzur hakkı ödenmiş!

Bu gerçek ortaya çıkınca da Fatmanur Altun sosyal medyadan bir mesaj yayımladı ve “ikinci maaşın olduğunu ama kendisinin bundan feragat ettiğini” söyledi! Dahası “ikinci maaşı bizlere layık görmüyorlar” diyerek de mağduru oynadı!

Ne diyordu Erdoğan Emeklilikte Yaşa Takılanlar’a (EYT): “Erken emekli olacak, gidecek başka bir işte de çalışmaya devam edecek. Yani çift dikiş. Böyle bir şey olamaz.”

Evet, AKP’nin fakiri çift dikiş yapamazdı ama zengini bırakın çifti, üç-beş dikiş bile yapabilirdi!

AK-Hesap

Kelimelerle oynadıkları bir AK-Süzlük’leri var: Örneğin zam demezler, fiyat güncellemesi derler. Torpil demezler, referans derler.

Bir de AK-Hesap var: Rakamlar üzerinde oynarlar. Örneğin %40’larda olan enflasyon, %12’lerde görünür. Artık iş aramaktan vazgeçen çaresizleri işsiz saymayarak, işsizlik oranını düşürürler.

Fakat en önemli rakam oyununu salgında yaptılar; gerçek vaka sayısını aylarca gizlediler. Ancak hekimler başta kamuoyunun baskısı nedeniyle, en sonunda gerçek vaka sayısını açıklamak zorunda kaldılar: 1 milyon 750 bin!

Peki, neden gizledir? Hükümeti, salgınla müthiş mücadele ediyor gibi gösterebilmek için. Bu amaçla,verilerin doğru olmadığını dile getiren hekimleri bile “bozguncu” ilan ettiler.

Ancak gerçek gizlendiği için halkın bir bölümü salgını ciddiye almadı. Üstelik AKP’nin 20 yıllık gericiliğinin sindiği iklim altında; “büyük resmi” gören dünya düzdürcülerin, yağmur duacılarının ve aşı karşıtlarının ortak etkisiyle, bir kısım vatandaş, koronanın gripten farkı olmadığını, amacın aşı üzerinden halka çip takmak olduğunu bile savunur hale geldi. Sonuçta sayılar düşük olduğu için halkın önlem alma ciddiyeti zayıfladı ve ortaya oldukça yüksek bir insan ve ekonomi maliyeti çıktı.

Ne pahasına? AK-Düzen’in çarkları dönsün diye…

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
12 Aralık 2020

İlkini 13 Ağustos 2020’de yazdığımız “Doğu Akdeniz Konferansı” yazılarımızda şu iki temel tezi savunduk:

1. Doğu Akdeniz’deki enerjinin paylaşımı sorunu Türkiye’ye rağmen çözülmez, ama Türkiye’nin müttefiksiz, salt kuvvete dayanan yaklaşımıyla da çözülmez.

2. Sorun, en sonunda Doğu Akdeniz’de bir konferans toplanmasıyla ele alınacaktır ancak Türkiye o güne kadar mutlaka müttefik edinmelidir; zira müttefiksiz oturulacak masadan kazanımla kalkmak pek olası değil.

Erdoğan’ın Güney Kıbrıs rezervi kalktı

O günden bugüne Doğu Akdeniz Konferansı konusunda bazı ilerlemeler oldu. Örneğin Erdoğan’ın kurmaylarına, “Güney Kıbrıs hariç herkesle aynı masaya oturabiliriz” dediği kamuoyuna yansıdı (3 Eylül 2020). Diğer yandan AB Konseyi Başkanı Charles Michel de “Doğu Akdeniz’de gerilimi düşürmek için çok taraflı konferans düzenlenmesi” önerisinde bulundu (4 Eylül 2020).

Hatta Erdoğan kısa sürede “Güney Kıbrıs” rezervini de kaldırdı ve BM Genel Kurulu’nda “Tüm bölge ülkelerinin hak ve çıkarlarının göz önünde bulundurulduğu, içinde Kıbrıs Türklerinin de yer aldığı bölgesel bir konferans düzenlenmesini teklif ediyoruz” dedi (22 Eylül 2020).

Yine Erdoğan birkaç gün önce de “Doğu Akdeniz’e kıyıdaş tüm bölge ülkelerinin ve Kıbrıs Türklerinin yer alacağı bir konferans düzenlenmesi önerisinin halen masada durduğunu” söyledi (7 Aralık 2020).

Çavuşoğlu’ndan ABD’ye yeşil ışık

Özetle, 3 Eylül’den 7 Aralık’a kadar geçen zamanda iki değişim yaşandı:

1. AB yaptırım tehdidi arttıkça, Erdoğan “askeri duruş” denilen yöntemi geriye aldı ve diplomasiyi öne çıkarmaya başladı.

2. Erdoğan, Doğu Akdeniz Konferansı’nda Güney Kıbrıs’ın olmasını kabullendi.

Fakat, çok önemli bir değişim daha yaşandı:

3. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, AB’ye yaptıkları Doğu Akdeniz Konferansı teklifini anlatırken, “Sadece Doğu Akdeniz ülkeleri değil, sadece tüm Akdeniz etrafındaki kıyıdaş ülkeler değil, bu bölgede şirketi olan ülkelerin de katılımını biz teklif ettik” dedi (7 Aralık 2020). Böylece AKP hükümeti, masaya ABD’yi de davet etmiş oldu!

AKP Mısır’ı Yunanistan’a itti

Tablo, Türkiye’nin aleyhine gelişmektedir maalesef: AKP hükümeti Doğu Akdeniz’de tek bir müttefik bile bulamadığı gibi, bir de masaya ABD’nin oturmasını istemektedir!

Tüm bunlar, elbette AKP’nin mezhepçi yaklaşımlarının kaçınılmaz sonucudur. İhvancılık nedeniyle önce Suriye’yle, sonra Mısır’la kopan bağlar Doğu Akdeniz’de Türkiye’yi yalnızlaştırdı; dahası Yunanistan ile Güney Kıbrıs’a alan açtı.

Doğu Akdeniz konusundaki hemen her yazımızda belirttik: Ankara öncelikle Şam’la anlaşmalı. Şam’la anlaşmak Kahire’yle ilişkileri düzeltmeyi kolaylaştırır. Doğu Akdeniz’de Suriye ve Mısır’la hareket eden Türkiye, Lübnan ve Libya’yı da kazanır.

Ancak İhvancılık nedeniyle AKP bunları yapmadı ve Mısır’ı da Yunanistan’la anlaşmaya itti maalesef. Mısır’ın eski Ankara büyükelçisi Abdurrahman Salahaddin’in anlaşmaya dair şu söyledikleri nasıl bir fırsatın kaçırıldığını yeterince resmediyor: “20 yıl boyunca Türkiye ve Yunanistan aralarındaki sorunları çözsünler diye bekledik. Ve bir 20 yıl daha beklemeye hazırdık, eğer ki Türkiye’nin Mısır’a karşı agresif davranışları olmasaydı” (1 Eylül 2020).

Astana işbirliği Doğu Akdeniz’e taşınmalı

Bu saatten sonra tablo değiştirilemez mi? Elbette hâlâ mümkün.

Doğu Akdeniz’deki enerjinin çıkarılması, paylaşılması ve Avrupa’ya nakli konusu, daha geniş ölçekte bir bölgesel sorundur. Haliyle Doğu Akdeniz’e kıyısı olmasa bile Avrupa’ya enerji naklinde kilit oyuncu olan ülkeleri de ilgilendirmektedir. O nedenle Ankara Doğu Akdeniz Konferansı’na Rusya, İran, Katar gibi ülkelerin de katılmasını istemelidir. Kaldı ki ABD’nin olacağı bir konferansta bu şarttır da…

Bunun için Ankara’nın elinde haklı gerekçeler de var: İsrail, Doğu Akdeniz’e kıyısı olmayan Birleşik Arap Emirlikleri’nin Doğu Akdeniz Gaz Forumu’na üyeliğini teklif etti; bu ülkenin gazını Doğu Akdeniz’e bağlamak için anlaşma yapmaya çalışıyor. Dahası Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye karşıtı cephe tarafından Doğu Akdeniz’deki askeri tatbikatlara dahil ediliyor!

Türkiye tüm bunları gözeterek, Doğu Akdeniz Konferansı’na özellikle Rusya’yı dahil etmeye çalışmalıdır. Suriye’de, Karabağ’da olumlu sonuçları görülen Astana işbirliği, mutlaka Doğu Akdeniz’e taşınmalıdır!

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
10 Aralık 2020

ABD Kongresinin Senato ve Temsilciler Meclisi kanatları, Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasa Tasarısına son halini verdi.

Buna göre 635,5 milyar doları ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) için temel bütçe, 69 milyar doları “Denizaşırı Muhtemel Operasyonlar Fonu”, 8,9 milyar doları yetki alanı dışı savunma harcamaları ve 26,6 milyar doları nükleer kapasite için savunma harcaması olmak üzere, toplam 740 milyar dolarlık bir bütçe belirlendi.

Trump’ın veto tehdidi

Tasarının bu ay içinde Beyaz Saray’a gönderilmesi bekleniyor. Ancak Trump’ın tasarı üzerinde veto tehdidi var. Trump İletişim Uygunluk Yasasının 230. maddesinin kaldırılmasını ve bu düzenlemenin savunma bütçesine konulmasını istiyor. Aksi takdirde tasarıyı veto edeceğini söylüyor.

230. maddeye göre Twitter ve Facebook gibi sosyal medya şirketleri, yayıncı olarak değil, platform olarak değerlendiriliyor ve içerikleri konusunda sorumluluktan muaf tutuluyor, dava açılamıyor.

Cumhuriyetçi ve Demokrat Kongre üyeleri ise 230. maddede değişiklik yapılabileceğini ancak tümden kaldırılmasına karşı olduklarını, ayrıca konunun savunma bütçesiyle ilgisi olmadığını, o nedenle bu yasa tasarısına konulamayacağını savunuyorlar.

Trump’ın tasarıyı veto edip etmeyeceği, tasarıda S-400’ler nedeniyle Türkiye’ye yaptırım öngören bir bölüm olması nedeniyle de önemli. Zira tasarının yasalaşmasından sonra 30 gün içinde ABD Başkanı ABD’nin Düşmanlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası (CAATSA) kapsamındaki 12 yaptırım maddesinden en az 5’ini uygulamak zorunda.

Pasifik Caydırıcılık İnisiyatifi

Bütçesi, aynı zamanda Pentagon’un o yılki programına da işaret eder. Harcamalar hedefler, yapılacaklar, kimlerle ittifak kurulacağı, rakibe karşı hangi yolun izleneceği konusunda iz gösterir.

2021 bütçesi incelendiğinde iki temel konu önümüzde çıkmaktadır: Pentagon’un hedefinde Çin ve Rusya var.

1. Bütçede Çin’e karşı “Pasifik Caydırıcılık İnisiyatifi” kurulması öngörülüyor.

Bütçede bu inisiyatif için Hint-Pasifik Kuvvetleri Komutanlığının bütçesine ek olarak 2,2, milyar dolar fon ayrıldı.

Bu fonun ABD’nin Pasifik bölgesindeki askeri gücünü tahkim etmek, bölgedeki ortak ve müttefiklere askeri destek sağlanması için kullanılacağı belirtiliyor.

Bütçe tasarısında, Güney Kore’deki ABD askeri sayısının azaltılması da yasaklanıyor.

Avrupa Caydırıcılık İnisiyatifi

2. Bütçede, mevcut “Avrupa Caydırıcılık İnisiyatifi”ne önceki bütçede olduğu gibi yine 3,7 milyar dolarlık bir fon sağlanıyor.

ABD için Avrupa Caydırıcılık İnisiyatifi, Rusya’yı hedef alan ve bu ülkeyi Baltık- Doğu Avrupa ve Batı Karadeniz hattında çevreleyen bir inisiyatiftir. Biden’la birlikte bu inisiyatifin ABD-AB ilişkilerini restore etme amaçlı kullanılacağı da anlaşılıyor.

Bu kapsamda bütçede yapılacaklar ve yasaklananlar şöyle sıralanıyor: Rusya’nın Kırım’daki egemenliğini tanıyacak fiil ve faaliyetler yasaklanıyor. Ukrayna’ya Rusya’ya karşı 75 milyonu silah olmak üzere 250 milyon dolarlık savunma yardımı yapılması şart koşuluyor. Almanya’daki ABD askeri sayısının azaltılması yasaklanıyor.

ABD’nin askeri yardım listesi

Pentagon bütçesinde hangi ülkelere askeri yardımlar yapılacağı da aslında ABD’nin “büyük stratejisine” işaret ediyor. O ülkeler şunlar: İsrail, Tayvan, Baltık ülkeleri, Hindistan, Vietnam ve Japonya.

Bu ülkelere yardımlar şu anlama geliyor:

ABD esas rakibi Çin’e karşı Hindistan, Vietnam, Tayvan ve Japonya geniş yayına dayanacak. Tayvan üzerinden Çin’i sıkıştırmak ve Çin’e karşı Hindistan ve Vietnam’ı müttefik yapabilmek, ABD’nin büyük stratejisi içindeki alt stratejiler…

ABD Rusya’yı da Baltık ülkeleri üzerinden sıkıştırmaya çalışacak. NATO’nun son kabul edilen Baltık Planı da zaten bu hedefin gereğiydi.

Ortadoğu’da ise İsrail’in güvenliği ABD için temel hedef olmayı sürdürecek.

Gayrinizami harp

Pentagon’un bütçesinde en dikkat çeken madde ise şu: ABD özel kuvvetlerinin, ABD’nin ortaklarına gayrinizami harp için destek yetkisi artırılıyor!

ABD’nin daha önce hibrit savaş ve gayrinizami harp için strateji belgesi yayımladığını anımsatalım.

Pratikte bu elbette şu anlamlara geliyor: Neo-Gladyo faaliyetleri, darbe girişimleri, ayrılıkçılık kışkırtmaları, iç karışıklıklar, suikastlar…

Hegemonyası zayıflayan ABD, açık savaş yerine dolaylı ve kuraldışı savaşları tercih edecek yani!

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
7 Aralık 2020