Kibirli Trump sık sık şöyle derdi: “İran’da muhatabımız kim, bilmiyorum. Çünkü İran’ın liderliğini yok ettik.” Ortaçağ’da bile görülmeyen türden bir “düşmana saygısızlık” örneğiydi bu ve modern ABD’nin siyasi tarihine geçti!

Kibirli Trump, İranlı yetkililerden karşılığını aldı, üstelik öyle “kaba Amerikan” tarzıyla değil, “Fars kültürü” inceliğiyle. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD seçiminin ardından şöyle dedi: “Vance yenilgiyi kabul etti, Rubio ayrılmak üzere, Hegseth görevden alınacak, CENTCOM komutanı ise podcast yayıncısı oldu! ‘Eğer savaş başlatırsanız yıkıcı bir cevapla karşı karşıya kalacaksınız’ şeklindeki bu mesajı Washington’da kime ulaştırmamız gerekiyor?”

Vance’in dört çözümü

Rızai’nin mesajında seçtiği üç isim, Vance, Hegseth ve Rubio, Trump yönetimi içinde İran’a karşı izlenecek siyasetlerde üç farklı eğilimi taşıyor. 

Seçimden hemen sonra, 5 Kasım’da bu köşede “ABD seçimi İran’a nasıl yansır” başlıklı incelememizde şöyle demiştik: “Trump yönetimi içinde Başkan Yardımcısı JD Vance İran’la müzakereyi ve çıkışı, Pentagon şefi Hegseth yeniden saldırmayı, Dışişleri Bakanı Rubio ve Hazine Bakanı Bessent ise ekonomik ablukayı savunuyordu. JD Vance’in temsil ettiği çizginin güçlendiğini ve Hegseth’in temsil ettiği çizginin zayıfladığını söyleyebiliriz.”

Vance, 3 Kasım 2026 seçim sonucundan hemen sonra yaptığı açıklamada, yenilgilerinin “bariz nedeninin” İran savaşı olduğunu açıkladı. Cumhuriyetçi Parti’den uzaklaşan seçmenleri geri kazanmak için bir anket uzmanıyla görüştüğünü belirten Vance, çözüm için dört madde sıraladı: “1) İran’la savaşa son verilmesi, 2) hayat pahalılığı ve enflasyona odaklanılması, 3) ‘Önce Amerka’ anlayışının benimsenmesi ve 4) İsrail ile olan ilişkilerin değiştirilmesi.”

Üstelik JD Vance birkaç cephede birden mücadele etmek zorunda kalıyor: ABD ara seçim sonucu Trump’ın 2028’de Anayasa’ya rağmen üçüncü kez aradığı adaylığın önünü kesti ama JD Vance’in olası adaylığını da zayıflattı. Vance seçim yenilgisini doğru okuyarak hem kendi adaylığını sürdürebilmenin mücadelesini veriyor ama hem de Trump-Vance ikilisini Beyaz Saray’a taşıyan MAGA hareketinin dağılmasını engellemeye çalışıyor. 

ABD’nin sırtındaki İsrail yükü 

Vance’in “İsrail ile olan ilişkilerin değiştirilmesi” faktörünü, çözüm maddeleri arasına koyması önemli. Zira “İran savaşı” ama daha çok “İran’a yenilgi”, ABD’de “İsrail’in ağırlaşan yükünden şikayeti” ortaya çıkarmıştı. Bu seçime de yansıdı. Bu yükten açık açık şikayet eden senatörler ve temsilciler meclisi üyeleri ABD Kongresi’ne seçildi. Üstelik İsrail lobisinin açık engelleme çabalarına rağmen.

Bu bakımdan ABD ara seçimi, İsrail lobisinin de yenilgisi oldu. ABD İsrail’e desteğini elbette kesmez ama İsrail saldırganlığını belli ölçülerde “gemlemek” zorunda kalabilir. 

Bu olasılık İsrail devlet aygıtı tarafından aslında saptanmıştı. Bu köşede, 17 Ekim’de, “İsrail’in yeni güvenlik doktrini” başlığıyla incelemiştik: “ABD ile yol ayrımı öngörülüyor. ABD ‘gerileyen bir güç’ olarak niteleniyor ve bu durumun ‘İsrail’i terk etmesini’ hızlandıracağı düşünülüyor. İsrail’in güvenliğinin sadece kendi askeri gücüne dayanması gerektiği belirtiliyor ve ABD ile bağları koparmanın yalnızca kaçınılmaz değil, ulusal kimliğin direnci açısından zorunlu olduğu savunuluyor.”

Tablo İran’ın lehine 

Trump-Netanyahu ikilisi açısından zor bir viraja girildi. Netanyahu 27 Ekim’deki seçimde çoğunluğunu kaybetti, Trump bir hafta sonra 3 Kasım’da kongrenin iki kanadını da kaybetti. 

Trump 3 Kasım’dan önceki hafta, “hükümeti kurma görevini Netanyahu’ya vermesi” için İsrail Cumhurbaşkanı Herzog’a baskı uyguluyordu. Herzog 7 Kasım’da hükümeti kurma görevini Netanyahu’ya değil, rakibi Ayzenkot’a verdi. 

Ayzenkot’un hükümet kurup kuramayacağı ve de mevcut Netanyahu saldırganlığını ne oranda hafifleteceği elbette soru işareti ama buna rağmen tabloyu elbette İran’ın lehine yazacağız.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
9 Kasım 2026