AKP-MHP’nin 20 Temmuz darbesi ikliminde siyasi rehineye dönüştürdüğü Osman Kavala, şimdi de dışarıda para musluğunun açılabilmesinin ve içeride de siyaseti yumuşatmanın anahtarı haline getirilmiş durumda.

Bir yandan CHP yönetimi Özel-Erdoğan buluşmasına itirazları “Kavala’yı kurtaracağız” diyerek frenlemeye çalışıyor, bir yandan saray medyadaki kalemleri üzerinden “Kavala’yı bırakmanın siyasi maliyetini ölçme sondajı” yapıyor.

Çünkü konu hem AKP hem de Cumhur ittifakı içinde kırılma yaratacak önemde. Nitekim MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Kavala için “kamçılanan sipariş bir süreç ilerletilmektedir” diyerek tavrını koydu. Bunun ne kadar “kesin tavır” olduğu önümüzdeki süreçte netleşecektir.

Ama güncel siyaset açısından asıl ilginci ise Bahçeli’nin Özgür Özel’e söyledikleriydi: “Neymiş? CHP Genel Başkanı Avrupa Parlamentosu’nu ziyarete gittiğinde saati sorunca ‘sen önce Kavala’yı çıkar’ cevabı almış. Özel’in kolunda saat yok mu?”

İç siyasetin anahtarı

Bu sözlerinden yaklaşık iki saat sonra Bahçeli, Özel’i odasında ağırladı. Böylece Özel, Erdoğan’dan sonra Bahçeli ile de görüşmüş oldu.

Erdoğan’ın “Türkiye’nin yumuşamaya ihtiyacı var” demesinin ardından, ortağı Bahçeli de “Kutuplaşmak yerine kucaklaşmak lazım” dedi. Böylece ortaya şu sonuç çıkmış oldu: CHP 2. partiyken kutuplaşma, 1. partiyken kucaklaşma; 2. partiyken “Özgür efendi”, 1. partiyken “Özgür Bey”; 2. partiyken siyasette sertleşme, 1. partiyken siyasette yumuşama!

Bu bir hafta, önümüzdeki sürecin turnusolü olacak: 1 Mayıs’ta Özel’i Taksim’e sokmayan Erdoğan, 2 Mayıs’ta AKP Genel Merkezi’nde kabul etti. 7 Mayıs’ta Özel’i “dış güçler adına Kavala’yı kurtarma operatörü” ilan eden Bahçeli, iki saat sonra TBMM’deki odasında baş başa görüştü.

Başlıktaki soruya dönersek, böylece Kavala “Türk siyasetini yumuşatmanın” anahtarı haline getirilmiş oluyor.

Para musluğunun anahtarı

Ancak asıl önemlisi Kavala’nın “Batı finans kapitalinin musluğunun açılabilmesinin” anahtarı haline getirilmiş olmasıdır. Erdoğan–Şimşek programı, istenilen oranda dış kaynak sağlayamadı. Batı finans kapitali Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek’e “önce Kavala” diyor. Erdoğan, Şimşek’in ihtiyacı ve Bahçeli’nin itirazı arasında bir orta yol bulmaya çalışıyor. Saray, Özel’in birinci parti lideri olarak “erken seçim baskısı” uygulamak yerine Erdoğan ve Bahçeli’ye “gitmeyi” kabul eden tutumunu, şimdi o ortak yolu bulmada kolaylaştırıcı yapmaya çalışıyor.

Böylece herkes açısından kazan-kazan durumu oluşacak: Özel tabanına “Erdoğan’la görüştüm ama Kavala’yı da kurtardım” demiş olacak, Şimşek para musluklarını “bir parça” açtırabilmiş olacak, Erdoğan hem ağır ekonomi baskısından hem de birinci partinin erken seçim basıncından kurtulup zaman kazanmış olacak.

Bahçeli mi? AKP’nin gölgesinde olmak dışında seçeneği kalmadığı için günün sonunda ne kaybettiği pek kimsenin umurunda olmayacak.

Siyaset için hukuk

Adı geçen aktörler açısından bir kazan-kazan durumu olsa da ortada büyük bir kayıp var aslında. Aktörlerin siyasi kazanç haneleri dolsun diye hukuk ayaklar altına alınarak Kavala yıllarca içeride rehin tutuldu, şimdi para muslukları açılsın diye serbest bırakılacak. AKP-MHP “batıya boyun eğmeyiz” diyerek AİHM kararlarını uygulamazken, şimdi ABD dolarları için fiilen “ne hukuku” demiş olacaklar.

Devlet adamlığı, ulusal çıkarlar, hukuk, demokrasi, insan hakları… Hepsi “egemen sınıfın” ihtiyaçlarına göre eğilip bükülen aktör ve kavramlardır sonuçta.

Baksanıza, ben bu satırları yazarken, Marmara Üniversitesinde “İlgasının 100. Yılında Hilafet Çalıştayı” yapılıyordu ve açılışını da “Hilafetin İlgasının Tedaileri ve Boşluğu Doldurma Gayretleri” başlıklı konuşmasıyla CHP ve MHP’nin Erdoğan’a karşı cumhurbaşkanı adayı ilan ettikleri Ekmeleddin İhsanoğlu yapıyordu!

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
9 Mayıs 2024

Çin Halk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in Fransa ziyareti, birkaç bakımdan kritik önemde. Birincisi Fransa AB ve özellikle NATO içinde “özerkçi” bir konumda. İkincisi Fransa, Çin’le ABD’den ayrı ilişki geliştirilmesini savunan Atlantik ülkelerinin başında geliyor. Üçüncüsü Fransa, ABD-İngiltere ikilisinin küresel siyasetlerinden son zamanlarda en fazla zarar gören ülkelerden biri. Dördüncüsü Fransa, AB içinde Almanya’yla liderlik yarışı yapmakta, ancak bu özellikle Ukrayna konusunda aktif tutum alma çabası içinde tehlikeli boyutlar kazanabilmektedir.

Bu dört özellik hem ABD ile Çin rekabetini, hem de bu rekabet eksenli olarak Atlantik dünyası içindeki çelişkileri ortaya koymaktadır. O nedenle Xi Jinping’in Çin-Fransa-AB üçlü zirvesinde yaptığı şu dünya tahlili, bugüne ve daha önemlisi yarına işaret etmektedir: “Dünya yeni bir ‘çalkantı ve dönüşüm’ evresine girdi.”

Le Figaro’daki makale

Xi Jinping’in Fransa ziyareti öncesinde ünlü Fransız gazetesi Le Figaro’ya yazdığı makale, dünyanın bu yeni evresinde Çin-Fransa ilişkisinin neden bir anahtar görevi görebileceğine işaret ediyordu aslında…

Xi Jinping, birincisi Fransa başta Avrupa’da bir çok ülkeyle üst düzeyde ilişki geliştireceklerini, ikincisi “küresel barış ve istikrar” için Fransa’yla işbirliğini geliştireceklerini belirtti makalesinde.

Özellikle Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un yakın zamandaki Çin ziyaretinin ardından bu kez Çin Cumhurbaşkanı Xi Jingping’in Fransa’yı ziyaret etmesi, ticaret rekabetinden Ukrayna krizine pek çok konuda Beijing-Brüksel hattında geniş bir işbirliği alanının potansiyeline işaret etmektedir.

Ukrayna’da barış, Filistin’de ateşkes

Nitekim Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen arasındaki üçlü zirvede de bu işbirliği alanının önemi ortaya konuldu.

Özetle Xi Jinping Ukrayna’da barış, Filistin’de kapsamlı ateşkes ve iki devletli çözüm ihtiyacına işaret etti.

Xi, Macron ve von der Leyen’e “Ukrayna’da çatışmanın yoğunlaşması ve yayılmasına birlikte karşı çıkmalı, barış görüşmeleri için uygun koşulları yaratarak uluslararası enerji ve gıda güvenliği ile sanayi ve tedarik zincirlerini güvenceye almalıyız” dedi.

Xi Jinping’in İsrail-Filistin sorunu için Fransa ve AB’ye sunduğu çözüm çerçevesini ise dört maddede özetleyebiliriz:

1) Acil görev: Kalıcı ateşkes.

2) Acil öncelik: İnsani yardım.

3) Sorundan çıkışın temel yolu: İki devletli çözüm.

4) Takvim ve yol haritasını belirleme aracı: Uluslararası barış konferansı.

Macron: Avrupa’nın geleceği Çin’le işbirliğine bağlı

Üçü zirvede Macron’un verdiği mesajlar da Xi’nin “çalkantı ve dönüşüm” tahliliyle örtüştü. “Bugün dünya çok sayıda sorunla karşı karşıya ve uluslararası durum kritik bir kırılma noktasında” diyen Macron, bu nedenle “Fransa ve AB’nin her zamankinden daha fazla Çin’le ilişkilerini geliştirmeye ihtiyacı olduğunu” belirtti ve ekledi: “Avrupa’nın geleceği buna bağlı.”

Çok doğru. Bu köşede uzun zamandır ve sıklıkla belirttiğimiz gibi AB’nin ABD’den özerk olabilmesi Çin’le işbirliğini geliştirmesine ve ekonomisini ABD’nin yaptırım baskısından kurtarabilmesinin yolu da ABD’den ayrı Çin’le ilişkilerini sürdürebilmesine bağlıdır. Özetle AB’nin bir küresel merkez olabilmesinin yolu Çin’le ilişkisini nasıl ele alacağına bağlıdır.

Avrupa, Çin’le ilişkisini geliştirirse güçlü bir geleceği, geliştiremezse zayıf geleceği olacaktır.

Çin ve Avrupa işbirliği ise dünyanın “çalkantı ve dönüşüm” evresini daha sorunsuz atlatmasını sağlayacaktır.

Mehmet Ali Güller
CGTN Türk Gazetesi
7 Mayıs 2024

AKP ve CHP genel başkanlarının 2 Mayıs buluşması, iki genel başkan tarafından da büyük memnuniyetle değerlendiriliyor. Erdoğan buluşmayı “siyasetin ihtiyacı olan yumuşama sürecinin başlangıcı” olarak yorumlarken, Özel de “Türkiye’de demokrasi açısından bir kilometre taşı” diyerek niteledi.

22 yılı bilmeyen biri için bu sözlerin bir inandırıcılığı olabilir ama 22 yıldır siyasette sertliği, kutuplaşmayı, kumpasları, darbe girişimlerini, cumhuriyetin ve laikliğin tasfiyesini, kişiye özel anayasa değişikliklerini, uyulmayan anayasa mahkemesi kararlarını, demokrasinin çoktan inilmiş bir tramvay olduğunu görmüş kişiler için bu nitelemeler elbette anlamsızdır, aldatmacadır.

Erdoğan’ın ihtiyacı

Erdoğan diyor ki: “Özgür Bey’e ilk fırsatta böyle bir ziyaretin karşılığını yapacağımı söyledim. Türkiye’nin, Türk siyasetinin buna ihtiyacı var. Ve ilk fırsatta da bu ziyareti gerçekleştirerek, Türkiye’de siyasetin yumuşama sürecini başlatalım istiyorum. Bu adımı da atacağız.”

Bırakın 22 yılı, daha 24 saat önce Anayasa’ya aykırı olarak işçi sınıfına ve CHP Genel Başkanına Taksim’i yasaklamış Erdoğan’ın sözleri bunlar…

22 yılı geçtik, 24 saat önceki tutumuyla örtüşen bir açıklama mı bu? Türk siyasetini bile isteye kutuplaştırmış, o kutuplaştırma üzerinden toplumun yarısını “ötekileştirmiş”, ötekileştirmeyi geçtim, terörist ilan etmiş bir Erdoğan’ın “Türk siyasetinin yumuşamaya ihtiyacı var” demesi gerçekçi mi sizce? Siyaseti başkası mı sertleştirdi?

Türk siyasetinin mi yoksa 31 Mart yenilgisi nedeniyle artık daha çok destek gereken yeni hedeflerin mi ihtiyacı var normalleşmeye, yumuşamaya? Daha net soralım: Erdoğan 22 yıl sonra seçim kaybettiği için ve bu nedenle “yeni anayasa” yapabilmeye ikna edilecek daha çok parti ve siyasi zemin gerektiği için mi “yumuşama süreci” istiyor?

Erdoğan’ın 400 formülü

Erdoğan başarılı bir taktisyen. Tabanı dolayısıyla CHP’nin “Erdoğan anayasası”na ikna edilemeyeceğini bilir. Ama asıl meselesinin CHP’yi ikna etmek olmadığını düşünüyorum. CHP’yi ikna etmeyi değil, “yumuşama sürecinde” CHP’nin “yeni anayasaya” muhalefetini yumuşatmayı, hatta CHP içinde ikilik çıkarmayı istiyor. Daha da somutlarsak, CHP’nin bir anayasa karşıtı cephe inşa etmemesini, sadece kendi adına pozisyon almasını sağlamaya çalışıyor. Böylece TBMM’de yeni anayasa için gerekli 400’ü bulacağını umuyor.

Nasılsa CHP’nin listesinden TBMM’ye girenler, daha kapıya bile varmadan Erdoğan’a “yeni anayasa için pazarlığa açık” olduklarını belirtmişlerdi. Nasılsa TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un DEM ziyaretinde verilen mesajlar “DEM’den anayasa sürecine katılım için yeşil ışık” şeklinde yorumlanıyor.

AKP’nin 268 oyu, AKP’nin küçük ortağı olmak dışında siyasette yeri kalmamış MHP’nin 50 oyu, masadan kalktığı anda erimeye başlamış olan İYİP’in 43 oyu ve taviz karşılığında yeşil ışığı sürdürebilecek DEM’in 61 oyu, ihtiyacı aşarak 422 oya ulaşıyor. 22 yılın bir bölümünde DEM’le, bir bölümünde MHP’yle ittifak kurabilmiş bir Erdoğan’ın ikisinden de aynı anda yararlanıp yararlanamayacağı, kuşkusuz bu denklemin en önemli bilinmeyeni.

Erdoğan’ın istediği zemin

Erdoğanizm, zamanı geldiğinde inilecek demokrasi tramvayında sallanan bir takıye bayrağıdır. Erdoğan o bayrağı sallayarak 22 yıl boyunca kendisine müttefik bulabildi. FETÖ’yü, liberalleri, PKK/HDP’yi, MHP’yi, ulusalcıları dönem dönem  ve sıra sıra kullanabildi.

Hatta bu nedenle Erdoğan’ın 22 yıl boyunca aslında hiçbir zaman tek başına iktidar olamadığını bile söyleyebiliriz. Mutlaka bir kesime dayanarak, bir kesimi kullanarak iktidarını sürdürebildi.

Ve Erdoğan, partisinin birincilikten düştüğü 31 Mart’la birlikte siyasi hayatının en zayıf dönemine girmiş durumda. İşte böylesi bir durumda birinci partinin erken seçim istememesi ve anayasa planına karşı etkili bir cephe inşa etmekten uzak düşürülebilmesi, hatta içinde ikilik çıkması, Erdoğan’ın istediği siyasi zemindir. İşte yumuşama bu zemin içindir. O nedenle demokrasiyi inilecek tramvay gören ve çoktan inmiş biriyle görüşmeyi “demokrasi için kilometre taşı” sanmak, hatadır.

Mehmet Ali Güller
Cumhuriyet Gazetesi
6 Mayıs 2024